{"id":3240,"date":"2018-08-26T18:20:03","date_gmt":"2018-08-26T18:20:03","guid":{"rendered":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=3240"},"modified":"2018-08-26T18:20:03","modified_gmt":"2018-08-26T18:20:03","slug":"tomasz-czyta-ja-nina-szubur-daniela-chmielewskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=3240","title":{"rendered":"Tomasz czyta: „Ja, Nina Szubur” Daniela Chmielewskiego"},"content":{"rendered":"

Daniel Chmielewski\u00a0zna si\u0119 na robieniu komiks\u00f3w, jak nikt.<\/p>\n

<\/p>\n

Pokazywa\u0142 to ju\u017c jego debiutancki album \u201eZostawiaj\u0105c powidok wibruj\u0105cej czerni\u201d, w kt\u00f3rym wpierw zarzuca\u0142 czytelnika niepowi\u0105zanymi ze sob\u0105 one-shotami, by nast\u0119pnie, w drugiej cz\u0119\u015bci spi\u0105\u0107 je w nieco jeszcze chropowat\u0105, ale bardzo intryguj\u0105c\u0105 quasi-autobiograficzn\u0105 opowie\u015b\u0107. Za to \u201eZap\u0119tlenie\u201d – kt\u00f3rego cz\u0119\u015b\u0107 pos\u0142u\u017cy\u0142a, jako praca dyplomowa na ASP – by\u0142o ju\u017c totalnym wariactwem i pokazem kunsztu. Bo trzeba mie\u0107 naprawd\u0119 pouk\u0142adane w g\u0142owie, \u017ceby ujarzmi\u0107 pot\u0119\u017cn\u0105 powie\u015b\u0107 graficzn\u0105, kt\u00f3ra ci si\u0119 rozsypa\u0142a, porzuci\u0107 pierwotny zamys\u0142 i zrobi\u0107 komiks o niemo\u017cno\u015bci zrealizowania pierwotnego zamys\u0142u. A przy okazji eksperymentuj\u0105c z form\u0105, rozci\u0105gaj\u0105c definicj\u0119 komiksu, snuj\u0105c rozwa\u017cania na temat medium, a na koniec dorzucaj\u0105c notatki z procesu tw\u00f3rczego.<\/p>\n

\"\"Si\u0119gaj\u0105c po \u201eJa, Nina Szubur\u201d spodziewa\u0142em si\u0119 wi\u0119c formalnego szale\u0144stwa, ale absolutnie nie by\u0142em przygotowany na ambicje Chmielewskiego. Bo konieczno\u015b\u0107 obracania albumu, zapowiadana ju\u017c na stronach redakcyjnych, to tylko wierzcho\u0142ek g\u00f3ry lodowej. W \u015brodku na czytelnika czaj\u0105 si\u0119 te\u017c r\u00f3wnolegle prowadzone w\u0105tki (w kadrach r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci), selektywne stosowanie koloru, te same sekwencje powtarzane dwa razy, ale z innym komentarzem, dwustronicowe, pionowe rozk\u0142ad\u00f3wki przedstawiaj\u0105ce jednocze\u015bnie w\u0119dr\u00f3wk\u0119 przez miasto i jego konstrukcj\u0119, i inne wariactwa.<\/p>\n

Mnie takie zabawy formalnie kr\u0119c\u0105, zw\u0142aszcza, \u017ce u Chmielewskiego nie s\u0105 one jeno intelektualn\u0105 rozrywk\u0105, ale s\u0142u\u017c\u0105 opowiadanej historii – a to, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, ilustruj\u0105c pionow\u0105, tr\u00f3jwarstwow\u0105 struktur\u0119 miasta, a to oddaj\u0105c zam\u0119t w g\u0142owie g\u0142\u00f3wnej bohaterki czy jej uwi\u0119zienie w ca\u0142kowitej ciemno\u015bci. \u201eNin\u0105 Szubur\u201d Chmielewski potwierdza, \u017ce zna si\u0119 na stronie praktycznej narracji komiksowej, jak chyba \u017caden inny artysta w tym kraju i bardzo niewielu ludzi na \u015bwiecie (do g\u0142owy od razu przychodzi mi por\u00f3wnanie do Scotta McClouda, pami\u0119taj\u0105c jednak, \u017ce McCloud podejmuje zupe\u0142nie inne tematy).<\/p>\n

Jedyny zgrzyt jaki mia\u0142em z opowie\u015bci\u0105 snut\u0105 w albumie wynika z jej literackich korzeni. Powie\u015b\u0107 Olgi Tokarczuk zdaje si\u0119 by\u0107 za d\u0142uga i zbyt bogata na te 140 stron, w kt\u00f3rych zamyka j\u0105 Daniel, przez co odnosi\u0142em wra\u017cenie, \u017ce na wielu stronach jest po prostu zbyt du\u017co s\u0142\u00f3w, zatrzymuj\u0105cych mnie na danym kadrze czy stronie na kilkadziesi\u0105t sekund zbyt d\u0142ugo.<\/p>\n

A o czym to w og\u00f3le jest? Zacznijmy od oczywisto\u015bci. \u201eJa, Nina Szubur\u201d to powie\u015b\u0107 graficzna oparta na motywach powie\u015bci Olgi Tokarczuk \u201eAnna In w grobowcach \u015bwiata\u201d, kt\u00f3ra to z kolei jest wariacj\u0105 na temat mit\u00f3w sumeryjskich, napisan\u0105 w ramach mi\u0119dzynarodowego projektu literackiego \u201eMity\u201d, zapocz\u0105tkowanego przez s\u0142ynnego brytyjskiego wydawc\u0119 Jamie Bynga (obok Tokarczuk udzia\u0142 w nim wzi\u0119\u0142y takie tuzy jak Margaret Atwood, Michel Faber czy David Grossman). Nie czyta\u0142em powie\u015bci Tokarczuk, a mitologi\u0119 sumeryjsk\u0105 znam mniej ni\u017c pobie\u017cnie, ale, jak na dobr\u0105 adaptacj\u0119 przysta\u0142o, w og\u00f3le mi to nie przeszkadza\u0142o w lekturze – Chmielewski na tyle sprawnie wprowadza bohater\u00f3w i t\u0142umaczy \u015bwiat przedstawiony, \u017ce stworzona przez niego fikcja broni si\u0119 sama.<\/p>\n

Rzecz dzieje si\u0119 w zbudowanym gdzie\u015b na pustyni, powsta\u0142ym po upadku cywilizacji, trzypoziomowych mie\u015bcie Uruk. Pierwszy poziom zamieszkiwany jest przez najbardziej uprzywilejowan\u0105 warstw\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich Nina Szubur i jej kochanka Inanny – c\u00f3rka jednego z za\u0142o\u017cycieli miasta, wnuczka innego. Drugi zaludniaj\u0105 ubo\u017csze, zarobione warstwy \u015brednie. Awans z Miasta 2 do Miasta 1 jest mo\u017cliwy dzi\u0119ki odbywaj\u0105cemu si\u0119 co roku rytua\u0142owi – tak\u0105 awansowan\u0105 jest w\u0142a\u015bnie Nina Szubur. Miasto 3 to mieszcz\u0105ce si\u0119 g\u0142\u0119boko pod ziemi\u0105 slumsy, z kt\u00f3rych nie ma ucieczki. Rz\u0105dzi nimi Ereszkigal, siostra Inanny, w mitologii sumeryjskiej bogini w\u0142adaj\u0105ca \u015bwiatem podziemnym.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Akcja komiksu rozpoczyna si\u0119, kiedy Inanna zostaje uwi\u0119ziona w Mie\u015bcie 3, a jedyn\u0105 osob\u0105, kt\u00f3rej zale\u017cy na jej uwolnieniu zostaje Nina Szubur, Rozpoczynaj\u0105ca nie tylko beznadziejn\u0105 walk\u0119 o uwolnienie ukochanej, ale i proces poznawania mechanizm\u00f3w rz\u0105dz\u0105cych Uruk.<\/p>\n

Jak mo\u017cecie ju\u017c podejrzewa\u0107, \u201eJa, Nina Szubur\u201d ma w sobie du\u017co z socjologicznego science-fiction, pos\u0142uguj\u0105cego si\u0119 mitycznymi alegoriami i cierpi na te same wady socjologicznego science-fiction, pos\u0142uguj\u0105cego si\u0119 alegoriami, na kt\u00f3re cierpi\u0105 polskie socjologiczne science-fiction, pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119 alegoriami z lat 70. i 80. Mamy tu wi\u0119c przyci\u0119\u017ckie metafory, dzia\u0142aj\u0105ce w nieprzekonuj\u0105cym, teatralnym \u015bwiecie przedstawionym. Mamy i sztywne, papierowe postacie drugoplanowe, z kt\u00f3rych wiele poznajemy jedynie z imienia i funkcji, nie s\u0105 bowiem wielowymiarowymi istotami ludzkimi, a elementami funkcjonalnymi, potrzebnymi w fabule tylko o tyle, o ile wype\u0142niaj\u0105 swoj\u0105 rol\u0119 lub co\u015b sob\u0105 symbolizuj\u0105. Na szcz\u0119\u015bcie z czasem okazuje si\u0119, \u017ce jest to samo\u015bwiadoma opowie\u015b\u0107, zdaj\u0105ca sobie spraw\u0119 z tych ogranicze\u0144 i w inteligentny spos\u00f3b je wykorzystuj\u0105ca, ale nie zmienia to faktu, \u017ce – nim czytelnik dotrze do tego zwrotu akcji – fabu\u0142a sprawia wra\u017cenie wydumanej, a \u015bwiat przedstawiony – nieprzekonuj\u0105cego. Zreszt\u0105 i po tym zwrocie akcji, bardzo sprytnym na poziomie intelektualnym, trudno mi by\u0142o zbudowa\u0107 z Uruk wi\u0119\u017a emocjonaln\u0105. Uwierzy\u0107, \u017ce jest to prawdziwe miejsce, kt\u00f3re naprawd\u0119 mog\u0142oby zaistnie\u0107 i mie\u0107 taki a nie inny system polityczny, kierowany przez takich a nie innych ludzi.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie wrzucona w to miasto Nina jest ju\u017c jak najbardziej postaci\u0105 z krwi i ko\u015bci: zniuansowan\u0105, targan\u0105 przekonuj\u0105cymi emocjami istot\u0105 ludzk\u0105, z kt\u00f3rej b\u00f3lem i desperacj\u0105 \u0142atwo si\u0119 uto\u017csamia\u0107. Co ciekawe, pe\u0142nokrwisto\u015b\u0107 Niny w pewien spos\u00f3b uwiarygadnia sztywno\u015b\u0107 \u015bwiata przedstawionego. Bo \u201eJa, Nina Szubur\u201d to w moim odczuciu przede wszystkim opowie\u015b\u0107 o niemo\u017cno\u015bci wybicia si\u0119 na w\u0142asn\u0105 podmiotowo\u015b\u0107 (tytu\u0142owe \u201eja\u201d) w obliczu przyt\u0142aczaj\u0105cych proces\u00f3w historycznych. Nina dzia\u0142a z bardzo osobistych pobudek, ale zawsze jest przez kogo\u015b sterowana, zawsze za\u0142apuje si\u0119 na jaki\u015b nurt historyczno-polityczny i z nim p\u0142ynie. Wpierw pod\u0105\u017ca bezpiecznie za Innan, p\u00f3\u017aniej daje si\u0119 sterowa\u0107 Enhudu, p\u00f3\u017aniej \u201eprzejmuje\u201d j\u0105 jeszcze inna posta\u0107. Wszystkim im w jakim\u015b stopniu na Ninie zale\u017cy, ale jednocze\u015bnie s\u0105 w stanie po\u015bwi\u0119ci\u0107 j\u0105 dla wi\u0119kszego dobra. Bo kiedy w gr\u0119 wchodzi walka o w\u0142adz\u0119, rewolucja i dysputy na temat porz\u0105dku spo\u0142ecznego jednostki i ich ma\u0142e, jednostkowe pragnienia s\u0105 pierwszymi ofiarami.<\/p>\n

Gdy ju\u017c spojrza\u0142em na komiks Chmielewskiego z tej perspektywy (a mo\u017cna tak na niego spojrze\u0107 dopiero po sko\u0144czonej lekturze, gdy pojmiemy ca\u0142y obraz sytuacji) dosz\u0142o do mnie, \u017ce ta fasadowo\u015b\u0107 \u015bwiata przedstawionego bardzo \u0142adnie kontrastuje z cz\u0142owiecze\u0144stwem Niny. Chmielewski uwypukla fakt, \u017ce Uruk to tylko polityczna idea, a rozgrywaj\u0105ca si\u0119 w mie\u015bcie gra o w\u0142adze wi\u0119cej ma wsp\u00f3lnego z (krwaw\u0105) akademick\u0105 dysput\u0105 ni\u017c rozwi\u0105zywaniem realnych problem\u00f3w. Ale to w\u0142a\u015bnie Uruk oka\u017ce si\u0119 wa\u017cniejsze i pot\u0119\u017cniejsze ni\u017c Nina. Bo zawsze si\u0119 okazuje.<\/p>\n

To z jednej strony s\u0142abo\u015b\u0107, a z drugiej si\u0142a \u201eJa, Nina Szubur\u201d. Podobnie, jak wcze\u015bniejsze albumy Chmielewskiego, jest to komiks, kt\u00f3ry uwiera w trakcie lektury. Nie raz \u0142apa\u0142em si\u0119 na tym, \u017ce kr\u0119ci\u0142em g\u0142ow\u0105, a w notatkach z lektury mam wypisan\u0105 ca\u0142\u0105 list\u0119 \u201ewad\u201d, kt\u00f3re wybija\u0142y mnie z przyjemno\u015bci. Ale, gdy ju\u017c sko\u0144czy\u0142em czyta\u0107 i zacz\u0105\u0142em nad \u201eNin\u0105 Szubur\u201d my\u015ble\u0107, zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce te niedogodno\u015bci s\u0105 zamierzone i zawsze czemu\u015b s\u0142u\u017c\u0105.<\/p>\n

Chmielewski manipuluje czytelnikiem, bo m\u00f3wi o tym, jak system manipuluje lud\u017ami. Oszcz\u0119dnie dozuje wiedz\u0119 na temat historii Uruk, bo zale\u017cy mu na zobrazowaniu tego, jak spo\u0142ecze\u0144stwa wt\u0142acza si\u0119 w propagandowe narracje, niemaj\u0105ce cz\u0119sto nic wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105. Konstruuje g\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0119, kt\u00f3rej bezsilno\u015b\u0107 potrafi irytowa\u0107, ale jednocze\u015bnie snuje rozwa\u017cania na temat bezsi\u0142y jednostek w starciu z mechanizmami w\u0142adzy.<\/p>\n

St\u0105d te\u017c, by\u0107 mo\u017ce nie jest to komiks, kt\u00f3rego lektura przez ca\u0142y czas sprawia przyjemno\u015b\u0107, ale na pewno jest to komiks m\u0105dry, m\u00f3wi\u0105cy m\u0105dre rzeczy w m\u0105dry spos\u00f3b. I za to go sobie bardzo ceni\u0119.<\/p>\n

Tomek Pstr\u0105gowski<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

PS No i jest to absolutnie przepi\u0119knie wydany album.<\/p>\n

Disclaimer: woah, od czego by tu zacz\u0105\u0107. Z Danielem si\u0119 przyja\u017ani\u0119 na tyle, \u017ce w pierwszej wersji tekstu pisa\u0142em do niego po imieniu, a nie z nazwiska; Wydawnictwo Komiksowe\u00a0wyda\u0142o tak\u017ce m\u00f3j komiks, a jej szefa – Wojtka Szota – znam i lubi\u0119; \u017cona Daniela – Olga Wr\u00f3bel – s\u0142u\u017c\u0105ca Danielowi, jako modelka w trakcie prac, r\u00f3wnie\u017c jest moj\u0105 znajom\u0105 i prowadzi\u0142a ze mn\u0105 spotkanie autorskie w Warszawie. Wi\u0119c je\u017celi szukacie obiektywnego spojrzenia, to na pewno nie u mnie. No ale stara\u0142em si\u0119 by\u0107 rzetelny.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Daniel Chmielewski\u00a0zna si\u0119 na robieniu komiks\u00f3w, jak nikt.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[185,186,188,23,97,187,189,190,191,192,31,66],"class_list":["post-3240","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tomka-pisanie","tag-daniel-chmielewski","tag-ja","tag-ja-nina-szubur","tag-komiks","tag-komiks-polski","tag-nina-szubur","tag-olga-tokarczuk","tag-powiesc-graficzna","tag-science-fiction","tag-sf","tag-tomasz-czyta","tag-wydawnictwo-komiksowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3240","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3240"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3240\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3244,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3240\/revisions\/3244"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3240"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3240"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3240"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}