![\"\"](\"https:\/\/niezatapialni.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/large_wyniosle_wieze2.jpg\")
<\/p>\n11 wrze\u015bnia 2001 roku wr\u00f3ci\u0142em ze szko\u0142y wcze\u015bniej. W domu z jakiego\u015b powodu by\u0142 ju\u017c m\u00f3j ojciec (urlop? zwolnienie lekarskie?). Kiedy wszed\u0142em do mieszkania przywita\u0142 mnie informacj\u0105, \u017ce w World Trade Center uderzy\u0142 samolot. Wyobrazi\u0142em sobie awionetk\u0119 rozbijaj\u0105c\u0105 si\u0119 o drapacz chmur i jak idiota zapyta\u0142em, czy kto\u015b zgin\u0105\u0142.<\/p>\n
<\/p>\n
Dopiero kilka minut p\u00f3\u017aniej odpali\u0142em telewizor. Akurat w momencie, w kt\u00f3rym samolot wlatywa\u0142 w drug\u0105 wie\u017c\u0119. Reszt\u0119 dnia sp\u0119dzili\u015bmy z ojcem przyssani do TVN24, ogl\u0105daj\u0105c na \u017cywo akcj\u0119 ratunkow\u0105, ludzi skacz\u0105cych z najwy\u017cszych pi\u0119ter, atak na Pentagon, katastrof\u0119 nad Pensylwani\u0105, i oczywi\u015bcie zawalenie si\u0119 obu wie\u017c.<\/p>\n
Czemu o tym pisz\u0119? Bo dla 17-letniego Tomka zniszczenie WTC by\u0142o pocz\u0105tkiem Historii. Nagle do jego \u017cycia wskoczy\u0142a wielka polityka, George W. Bush Jr. (i, si\u0142\u0105 rozp\u0119du, naci\u0105gane wybory, kt\u00f3re wygra\u0142), Osama Ben Laden, Al-Kaida, radykalny islam i ameryka\u0144ski neokonserwatyzm. 11 wrze\u015bnia by\u0142o pocz\u0105tkiem wielkiej opowie\u015bci o starciu Stan\u00f3w Zjednoczonych z mi\u0119dzynarodowym terroryzmem. Z 11 wrze\u015bnia wynik\u0142y wojna w Afganistanie (kt\u00f3rej by\u0142em w miar\u0119 przychylny), wojna w Iraku (kt\u00f3rej by\u0142em gor\u0105cym przeciwnikiem), sprawa sfa\u0142szowania dowod\u00f3w na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 Husajna z Al-Kaid\u0105 czy polowanie na Bin Ladena. Ale te\u017c i polskie rewolucje. To dzi\u0119ki wynikaj\u0105cej z 11 wrze\u015bnia wojnie w Iraku i jej entuzjastycznemu poparciu, nastoletni Tomek zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce SLD to nie jest \u017cadna lewica i na zawsze zrazi\u0142 si\u0119 do Leszka Millera. 11 wrze\u015bnia z pewno\u015bci\u0105 by\u0142 dla mnie jakim\u015b momentem przebudzenia. Oto, na moich oczach zaczyna\u0142y si\u0119 dzia\u0107 rzeczy wa\u017cne.<\/p>\n
Tylko, \u017ce perspektywa 17-letniego Tomka Pstr\u0105gowskiego (i, mam wra\u017cenie, przygniataj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa Zachodu), by\u0142a b\u0142\u0119dna. 11 wrze\u015bnia nie by\u0142 pocz\u0105tkiem \u017cadnej historii. Zamach nie powinien by\u0142 zaskakiwa\u0107. Nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 znik\u0105d. Osama Ben Laden nie wyskoczy\u0142 spod ziemi, a FBI nie us\u0142ysza\u0142o o nim dopiero, gdy przyzna\u0142 si\u0119 do ataku. I ksi\u0105\u017cka \u201eWynios\u0142e wie\u017ce\u201d doskonale to ilustruje.<\/p>\n
Dla Lawrence\u2019a Wrighta 11 wrze\u015bnia nie jest pocz\u0105tkiem, ale ko\u0144cem. Literalnie: bo ksi\u0105\u017cka ko\u0144czy si\u0119 tu\u017c po zamachu; i symbolicznie – bo zdaniem Wrighta Osama Ben Laden i Al-Kaida osi\u0105gn\u0119li 11 wrze\u015bnia to, co zamierzyli – napu\u015bcili na siebie \u015bwiat Zachodu i \u015bwiat islamu. Sprowokowali wojn\u0119 cywilizacji.<\/p>\n
To co najbardziej spodoba\u0142o mi si\u0119 w \u201eWynios\u0142ych wie\u017cach\u201d, to fakt, i\u017c Wrighta w og\u00f3le nie interesuje demonizowanie Ben Ladena i jego zwolennik\u00f3w. To by by\u0142o p\u00f3j\u015bciem na \u0142atwizn\u0119.<\/p>\n
Zamiast tego Amerykanin drobiazgowo t\u0142umaczy, sk\u0105d w og\u00f3le wzi\u0119\u0142a si\u0119 ideologia radykalnego islamu. Przywo\u0142uje egipskiego my\u015bliciela Sajida Kutba, kt\u00f3rego dzie\u0142a mia\u0142y przemo\u017cny wp\u0142yw na ludzi organizuj\u0105cych zamachy na WTC. By\u0107 mo\u017ce najwa\u017cniejszego wsp\u00f3\u0142czesnego my\u015bliciela, o kt\u00f3rym nigdy nie my\u015bleli\u015bcie, a kt\u00f3rego prace maj\u0105 wp\u0142yw tak\u017ce na wasze \u017cycia. Autor \u201eWynios\u0142ych wie\u017c\u201d przygl\u0105da si\u0119 te\u017c meandrom prowadzonych w\u015br\u00f3d fanatyk\u00f3w dysput religijnych, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do wymy\u015blenia quasi-religijnego usprawiedliwienia dla mordowania niewinnych, a nawet innych muzu\u0142man\u00f3w (\u201ekafir\u201d). Pokazuje r\u00f3wnie\u017c krok po kroku, jak nienawi\u015b\u0107 do ZSRR atakuj\u0105cego braci muzu\u0142man\u00f3w w Afganistanie ewoluowa\u0142a w nienawi\u015b\u0107 do Ameryki, kt\u00f3ra owego Afganistanu broni\u0142a. T\u0142umaczy, kim byli i sk\u0105d wzi\u0119li si\u0119 udzielaj\u0105cy schronienia Ben Ladenowi Talibowie. Nie zapomina, \u017ce obok Al-Kaidy wa\u017cne s\u0105 te\u017c Al-D\u017cihad (czy Egipski Islamski D\u017cihad) i kilka innych organizacji. Co wi\u0119cej, czasami przyznaje Ben Ladenowi racj\u0119 – kilkukrotnie przywo\u0142uj\u0105c jego teori\u0119 (z kt\u00f3r\u0105 r\u00f3wnie\u017c si\u0119 zgadzam), \u017ce Ameryka to kolos na glinianych nogach, bo liberalne, demokratyczne spo\u0142ecze\u0144stwo w r\u00f3wnej mierze co przez oficjalne o\u015brodki w\u0142adzy rz\u0105dzone jest przez przekazy prasowe i wystarczy kilka spektakularnych zamach\u00f3w, w kt\u00f3rych zgin\u0105 ameryka\u0144scy ch\u0142opcy, by poparcie spo\u0142eczne dla interwencji wyparowa\u0142o (vide: Somalia, Irak, Wietnam).<\/p>\n
Czasami Wrightowi wychodzi lepiej: bardzo przekonuj\u0105co pisze o Kutbie i prawie nie czu\u0107, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki w og\u00f3le nie jest o Al-Kaidzie. Czasami gorzej: po lekturze mam wra\u017cenie, \u017ce wci\u0105\u017c nie do ko\u0144ca pojmuj\u0119, dlaczego Ben Laden postanowi\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 przeciwko Ameryce. Nie spos\u00f3b jednak odm\u00f3wi\u0107 autorowi szacunku do materia\u0142u, kt\u00f3rym si\u0119 zainteresowa\u0142.<\/p>\n
Wright robi to, co dziennikarze powinni byli robi\u0107 – stara si\u0119 zrozumie\u0107. Pisze o swoich bohaterach – fanatykach i mordercach – jak o ludziach. Nie przemilczaj\u0105c ich wyst\u0119pk\u00f3w, przypomina, \u017ce byli to m\u0119\u017cczy\u017ani bardzo rodzinni i – cz\u0119sto – bardzo skrzywdzeni. \u017be radykalizm wielu z nich nap\u0119dza\u0142y tortury, kt\u00f3rym byli poddawani w egipskich wi\u0119zieniach. \u017be bliskowschodnie re\u017cimy, wspierane przez Amerykan\u00f3w, wielu z nich stawia\u0142y pod \u015bcian\u0105, nie pozostawiaj\u0105c \u017cadnej drogi ucieczki. Te \u201eludzkie\u201d kawa\u0142ki \u201eWynios\u0142ych wie\u017c\u201d czyta\u0142o mi si\u0119 najlepiej.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie, druga strona barykady te\u017c ma swoj\u0105 ludzk\u0105 twarz – w postaci John O’Neilla, niezmordowanego agenta FBI, jednego z niewielu, kt\u00f3rzy przed 11 wrze\u015bnia traktowali Ben Ladena powa\u017cnie. Gdyby taka posta\u0107 znalaz\u0142a si\u0119 w hollywoodzkim filmie, najprawdopodobniej nikt by w ni\u0105 nie uwierzy\u0142, dobrze wi\u0119c, \u017ce podsuwa j\u0105 \u017cycie. O’Neill to niemal stereotypowy Amerykanin o irlandzkich korzeniach. Cz\u0142owiek nerwowy i z pasj\u0105, bogobojny katolik, nie stroni\u0105cy od kobiet i alkoholu. Przestrzegaj\u0105cy w \u017cyciu bardzo \u015bcis\u0142ego kodeksu lojalno\u015bci, ale i pe\u0142en sprzeczno\u015bci. Prowadz\u0105cy kilka r\u00f3wnoleg\u0142ych \u017cy\u0107, ok\u0142amuj\u0105cy kobiety, z kt\u00f3rym si\u0119 zwi\u0105za\u0142. Z FBI odszed\u0142 kr\u00f3tko przed wrze\u015bniem 2001 roku – sfrustrowany i niedoceniany, nie osi\u0105gn\u0105wszy tego co sobie zamierzy\u0142, nie schwytawszy Ben Ladena i nie powstrzymawszy Al-Kaidy. Zosta\u0142 szefem ochrony w WTC. Zgin\u0105\u0142, gdy budynki si\u0119 zawali\u0142y.<\/p>\n
Szkoda wi\u0119c, \u017ce ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra ma tak mi\u0119sistych, wielowymiarowych bohater\u00f3w, napisana jest tak neutralnym j\u0119zykiem. Mam wra\u017cenie, \u017ce Wright niemal przez ca\u0142y czas si\u0119 powstrzymuje. Pisze zwi\u0119\u017ale, bezosobowo, jakby pisa\u0142 nie ksi\u0105\u017ck\u0119 reportersk\u0105, a bardzo rozbudowany artyku\u0142 informacyjny czy prac\u0119 historyczn\u0105. I cho\u0107 na ostatnich stronach widnieje imponuj\u0105ca lista os\u00f3b, z kt\u00f3rymi Wright rozmawia\u0142, to tego researchu i pasji nie czu\u0107 w \u201eWynios\u0142ych wie\u017cach\u201d. Rozmowy relacjonowane s\u0105 sucho i zwi\u0119\u017ale. Wydarzenia przedstawiane z bezwzgl\u0119dnym obiektywizmem. Jednym mo\u017ce si\u0119 to wyda\u0107 zalet\u0105, mnie jednak mocno uwiera\u0142o, \u017ce obok takich ludzi, jak az-Zawahiri, Ben Laden i John O’Neill nie stoi Lawrence Wright, wybitny dziennikarz, kt\u00f3rego bardzo ch\u0119tnie bym pozna\u0142. A przynajmniej zarazi\u0142 si\u0119 jego pasj\u0105.<\/p>\n
Innym problemem, jaki mam z \u201eWynios\u0142ymi wie\u017cami\u201d jest wybielanie Ameryki. Na kilku poziomach. Najbardziej wprost: sporo w tej ksi\u0105\u017cce mowy o zbrodniach bliskowschodnich re\u017cim\u00f3w; o dyktaturach i ich polityce; o tym, jak wp\u0142ywa\u0142o to na radykalizowanie si\u0119 ich przeciwnik\u00f3w, dochodz\u0105cych do wniosku, \u017ce z krwawym re\u017cimem mo\u017cna walczy\u0107 tylko krwawymi metodami. Wspieraj\u0105ca je Ameryka wychyla si\u0119 zza nich jednak zaskakuj\u0105co rzadko. Czytamy, \u017ce re\u017cim Saud\u00f3w mia\u0142 pe\u0142ne poparcie Wujka Sama, ale Wright nie rozwija tematu. Tak samo, jak nie podejmuje tematu roli, jaki Ameryka odegra\u0142a w obaleniu legalnie wybranego Ira\u0144skiego rz\u0105du i osadzeniu na tronie niepopularnego szacha. Ani uk\u0142ad\u00f3w, w jakie wchodzi\u0142a z Saddamem Husajnem, napuszczanym na Iran ajatollah\u00f3w.<\/p>\n
Ale jest i subtelniejsza strona tego wybielania: ot\u00f3\u017c niemal wszyscy agenci CIA i FBI przedstawiani s\u0105 jako godni pochwa\u0142 patrioci, walcz\u0105cy o sw\u00f3j kraj. Je\u017celi Wrightowi zdarza si\u0119 ich krytykowa\u0107, to za opiesza\u0142o\u015b\u0107 i wewn\u0119trzne konflikty. Zapominaj\u0105c, \u017ce imperialna pot\u0119ga Ameryki – utrwalana przez tajne operacje CIA – buduje jej negatywny wizerunek.<\/p>\n
I cho\u0107 na pocz\u0105tku pochwali\u0142em podej\u015bcie Wrighta, ukazuj\u0105cego WTC nie jako pocz\u0105tek, ale jako koniec pewnego procesu, to na ko\u0144cu go za to samo skrytykuj\u0119. Bo setki tysi\u0119cy irackich ofiar, tajne wi\u0119zienia, Guantanamo, bombardowania dronami, zniszczony Afganistan, zrujnowany Irak, wojna rozlewaj\u0105ca si\u0119 na s\u0105siednie pa\u0144stwa, napi\u0119cie narastaj\u0105ce na Bliskim Wschodzie, Pa\u0144stwo Islamskie, rozpad Syrii, kolejne zamachy Al-Kaidy i kolejne mutacje tej organizacji\u2026 wszystko to wynika\u0142o przecie\u017c z WTC. Tymczasem w \u201eWynios\u0142ych wie\u017cach\u201d znalaz\u0142o miejsce jedynie w pos\u0142owiu. Rozumiem, nie spos\u00f3b napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 o wszystkim i Wright musia\u0142 w pewnym momencie po prostu sko\u0144czy\u0107. Ale i tak mnie to bola\u0142o.<\/p>\n
Koniec ko\u0144c\u00f3w jednak \u201eWynios\u0142e wie\u017ce\u201d to doskona\u0142a ksi\u0105\u017cka t\u0142umacz\u0105ca, jak w zasadzie dosz\u0142o do 11 wrze\u015bnia. Troch\u0119 uproszczona, sprzyjaj\u0105ca nieco jednej stronie, ale daleka od oczywistego proamerykanizmu, wypominaj\u0105ca USA jej grzechy i niekompetencj\u0119, szanuj\u0105ca przeciwnika i (co jest jej najwi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105) szczeg\u00f3\u0142owo t\u0142umacz\u0105ca motywacje ludzi, kt\u00f3rych zazwyczaj zamykamy w wygodym, dehumanizuj\u0105cym schemacie \u201eislamskich fanatyk\u00f3w\u201d.<\/p>\n
Tomek Pstr\u0105gowski<\/p>\n
<\/p>\n