{"id":2884,"date":"2018-02-15T12:41:38","date_gmt":"2018-02-15T12:41:38","guid":{"rendered":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=2884"},"modified":"2018-02-15T12:42:11","modified_gmt":"2018-02-15T12:42:11","slug":"tomasz-czyta-elegia-dla-bidokow-j-d-vance","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=2884","title":{"rendered":"Tomasz czyta – „Elegia dla bidok\u00f3w” J.D. Vance"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

W mojej ba\u0144ce facebookowej \u201eElegia dla bidok\u00f3w\u201d by\u0142a wyczekiwana. Jak zapowiada\u0142 sam wydawca, mia\u0142a by\u0107 odpowiedzi\u0105 na pytanie, dlaczego Donald Trump wygra\u0142 wybory. Well, nie jest. Nie jest nawet dobr\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

W swojej autobiografii J.D. Vance opowiada o losie swoich najbli\u017cszych mniej wi\u0119cej od pocz\u0105tku XX wieku, do mniej wi\u0119cej roku 2013, gdy samemu J.D. uda\u0142o si\u0119 uko\u0144czy\u0107 prawo na uniwersytecie Yale. To spore osi\u0105gni\u0119cie, bo rodzina Vance\u2019\u00f3w wywodzi si\u0119 z ni\u017cszych warstw spo\u0142ecznych zamieszkuj\u0105cych Pas Rdzy i w ci\u0105gu ostatnich trzech pokole\u0144 jej cz\u0142onkowie byli \u015bwiadkami zaistnia\u0142ego tam boomu przemys\u0142owego, a nast\u0119pnie jego spektakularnego ko\u0144ca. Dzi\u015b stereotypowi mieszka\u0144cy Pasa Rdzy to na wp\u00f3\u0142 bezrobotna bia\u0142a biedota, borykaj\u0105ca si\u0119 z ca\u0142\u0105 mas\u0105 problem\u00f3w spo\u0142ecznych – od narkomanii, poprzez nieprzyzwoicie wysoki odsetek rozpadaj\u0105cych si\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stw, a\u017c po przest\u0119pczo\u015b\u0107 i niedo\u017cywienie dzieci. Vance\u2019owie pochodz\u0105 z dw\u00f3ch stan\u00f3w – Kentucky i Ohio – kt\u00f3rych obywatele zag\u0142osowali w ostatnich wyborach na Donalda Trumpa, mimo i\u017c w ich interesie ekonomicznym teoretycznie jest popieranie Demokrat\u00f3w (z ich programami pomocowymi).<\/p>\n

Najwi\u0119ksz\u0105 i najbole\u015bniejsz\u0105 wad\u0105 tej ksi\u0105\u017cki jest p\u0142ytko\u015b\u0107 spostrze\u017ce\u0144 Vance\u2019a. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego refleksji to bana\u0142y, kt\u00f3re nie obroni\u0142yby si\u0119 w \u017cadnej powa\u017cnej pracy naukowej. Vance to konserwatysta\/republikanin w ameryka\u0144skim rozumieniu tych termin\u00f3w. Skoro wi\u0119c wzi\u0105\u0142 si\u0119 za t\u0142umaczenie, dlaczego bia\u0142a klasa pracuj\u0105ca odwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 od partii przez wiele dekad postrzeganej, jako dbaj\u0105cej o klas\u0119 pracuj\u0105c\u0105, powinien robi\u0107 to na powa\u017cnie. Tymczasem jego spostrze\u017cenia ograniczaj\u0105 si\u0119 do kilku anegdotycznych przyk\u0142ad\u00f3w. Jest wi\u0119c historyjka o cz\u0142owieku, kt\u00f3ry nie przychodzi\u0142 do pracy, mimo i\u017c mia\u0142 na utrzymaniu ci\u0119\u017carn\u0105 partnerk\u0119. Albo o facecie, kt\u00f3ry sam rzuci\u0142 robot\u0119, a p\u00f3\u017aniej na Facebooku narzeka\u0142 na \u201eObama economy\u201d. Ani s\u0142owa o deregulacji rynk\u00f3w i globalizacji. Nic o politycznych decyzja Reagana, Busha i Clintona. Owszem, co jaki\u015b czas Vance powo\u0142uje si\u0119 na jakie\u015b badania, ale robi to niezwykle rzadko, zazwyczaj zadowalaj\u0105c si\u0119 prost\u0105 odpowiedzi\u0105 \u201ena ch\u0142opski rozum\u201d. Na 300 stronach ksi\u0105\u017cki znalaz\u0142o si\u0119 mo\u017ce ze 20 przypis\u00f3w. Wychodzi mu z tego fa\u0142szywy, obraz nieco poturbowanego, ale wci\u0105\u017c najwspanialszego kraju na \u015bwiecie (do tego najbogatszego pod s\u0142o\u0144cem – dok\u0142adnie takie s\u0142owa padaj\u0105 na stronie 293), w kt\u00f3rym ameryka\u0144ski sen jest na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki. Sp\u00f3jrzcie tylko – Vance\u2019owi si\u0119 uda\u0142o. I fakt, \u017ce uda\u0142o mu si\u0119 dzi\u0119ki niezwyk\u0142emu szcz\u0119\u015bciu, jakim by\u0142o posiadanie w miar\u0119 zdrowej, wspieraj\u0105cej rodziny, nie sk\u0142ania go do refleksji. Vance jest jednym przypadkiem na sto. Tym, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 wbrew wszelkim okoliczno\u015bciom. Podawanie jego przyk\u0142adu jako recepty jest idiotyczne, bo to troch\u0119 tak, jakby wygrany na loterii pisa\u0142 poradnik z budowania biznesplanu.<\/p>\n

Jest sporo temat\u00f3w, kt\u00f3re Vance pomija i bagatelizuje, by jego bidoki, konswerwaty\u015bci i wreszcie on sam nie wypadli negatywnie. Praktycznie nie porusza w swojej ksi\u0105\u017cce problemu rasizmu. Jakby we wsp\u00f3\u0142czesnej Ameryce w og\u00f3le nie by\u0142o tematu ras! Niech\u0119\u0107 bia\u0142ej klasy pracuj\u0105cej do Baracka Obamy wynika, zdaniem Vance\u2019a tylko i wy\u0142\u0105cznie z klasowego niezrozumienia. I faktu, \u017ce Barack szczerze kocha Michelle. Podobnie jak wiara w rozpowszechniane przez Trumpa i skrajn\u0105 prawic\u0119 fake newsy o akcie urodzenia czy wierzeniach Obamy jest tylko objawem finansowego przyduszenia i desperacji. P\u0142omiennej obrony doczeka\u0142a si\u0119 tak\u017ce US Army, w kt\u00f3rej Vance s\u0142u\u017cy\u0142 przez 4 lata, i kt\u00f3ra wys\u0142a\u0142a go do Iraku. Wiele stron po\u015bwi\u0119conych jest na zachwalanie najwspanialszej armii na \u015bwiecie, musztry i tego, jak uporz\u0105dkowa\u0142a ona my\u015blenie J.D. Ani s\u0142owa o tych, kt\u00f3rych to szkolenia \u0142amie czy o problemie samob\u00f3jstw w\u015br\u00f3d weteran\u00f3w. Sama interwencja w Iraku przedstawiona zosta\u0142a jako misja niesienia pomocy, podczas kt\u00f3rej \u017co\u0142nierze wiele nauczyli si\u0119 na temat kultury i historii tego kraju, a sam J.D. prze\u017cy\u0142 chwil\u0119 ol\u015bnienia (bo zobaczy\u0142, \u017ce na \u015bwiecie jest gorsza bieda, ni\u017c w Ohio – serio, to s\u0105 refleksje na tym poziomie). W jednej ze scen Vance przywo\u0142uje nawet dyskusj\u0119 z m\u0142odym libera\u0142em z klasy \u015bredniej, maj\u0105cym czelno\u015b\u0107 oskar\u017ca\u0107 US Army o jakiekolwiek zbrodnie. \u201eJa by\u0142em w armii i \u017cadnych zbrodni nie widzia\u0142em\u201d – tak mo\u017cna by stre\u015bci\u0107 stanowisko J.D. Najwyra\u017aniej nie s\u0142ysza\u0142 o Abu Ghraib, Blackwater, black site\u2019ach czy 600 tysi\u0105cach zabitych.<\/p>\n

\u017beby nie by\u0142o – Vance broni tak\u017ce tak zwanych elit. Gdy w ko\u0144cu trafia na Yale, zach\u0142ystuje si\u0119 pot\u0119g\u0105 zdrowej rodziny i kapita\u0142u spo\u0142ecznego wynikaj\u0105cego z przynale\u017cno\u015bci do warstw uprzywilejowanych. O sieciach osobistych koneksji pomi\u0119dzy wyk\u0142adowcami, politykami, s\u0119dziami, biznesmenami etc. pisze z nieskrywanym zachwytem, nie dostrzegaj\u0105c jak niesprawiedliwy i elitarny jest to system. Zamiast spojrze\u0107 na ca\u0142e to towarzystwo trze\u017awym okiem i wytkn\u0105\u0107 mu kolesiostwo i \u0142amanie zasad gry, Vance bezrefleksyjnie w nie wchodzi. I zn\u00f3w trudno nie odnie\u015b\u0107 wra\u017cenia, \u017ce oszcz\u0119dza to \u015brodowisko, bo z funkcjonowania w nim czerpie osobiste korzy\u015bci. Wszak po uko\u0144czeniu Yale rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w funduszach venture capital finansowanych przez samego Petera Thiela (wielkiego wielbiciela Trumpa).<\/p>\n

Te bana\u0142y s\u0105 tym bole\u015bniejsze, \u017ce w \u017cyciorysie J.D. Vance\u2019a s\u0105 punkty wyj\u015bcia do naprawd\u0119 ciekawych przemy\u015ble\u0144. Zdecydowanie zbyt ma\u0142o miejsca po\u015bwi\u0119ca w\u0142asnej matce – narkomance, wielokrotnej rozw\u00f3dce i by\u0142ej piel\u0119gniarce ledwie utrzymuj\u0105cej si\u0119 na powierzchni. Rozumiem, \u017ce Vance mo\u017ce mie\u0107 z ni\u0105 skomplikowane, bolesne relacje, ale to w\u0142a\u015bnie matka i jej \u017cyciowa pora\u017cka, wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 ciekawszym tematem ni\u017c niezwyk\u0142y sukces jej syna. Bo dobrze opisana t\u0142umaczy\u0142aby jaki\u015b wi\u0119kszy problem spo\u0142eczny. Przycz\u00f3\u0142ek do ciekawej refleksji pojawia si\u0119 te\u017c w rozdziale dotycz\u0105cych s\u0142u\u017cby wojskowej. Vance m\u00f3wi w nim, \u017ce w Iraku s\u0142u\u017cy\u0142 u boku antywojennych libera\u0142\u00f3w. Co motywuje takich ludzi do zaci\u0105gania si\u0119? Jak oceniaj\u0105 interwencj\u0119 w Iraku? Czytelnik si\u0119 tego nie dowie, bo Vance nie po\u015bwi\u0119ca im uwagi.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie wszystkie w\u0105tki Vance traktuje tak asekurancko. Bardzo ciekawe rzeczy pisze na temat tego, jak wychowanie w ci\u0105g\u0142ym stresie, wp\u0142yn\u0119\u0142o na jego kontakty ze \u015bwiatem. Jak ci\u0119\u017cko jest mu si\u0119 pozby\u0107 nawyk\u00f3w, kt\u00f3re odrzuconemu i wiecznie zagro\u017conemu dziecku ratowa\u0142y \u017cycie, ale w doros\u0142ym \u017cyciu s\u0105 destrukcyjne. Nie jest to oczywi\u015bcie jakie\u015b bardzo g\u0142\u0119bokie, bo nic w tej ksi\u0105\u017cce nie jest, ale przynajmniej mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce dowiaduj\u0119 si\u0119 czego\u015b nowego i dostaj\u0119 wgl\u0105d do \u015bwiata, kt\u00f3rego nie znam. Interesuj\u0105co i szczerze brzmi\u0105 te\u017c rozwa\u017cania o Mamaw, czyli babci Vance\u2019a, najwa\u017cniejszej osobie w jego \u017cyciu. To jedyna krwista posta\u0107 w tej ksi\u0105\u017cce: wielowymiarowa, opisana z sympati\u0105 i cho\u0107, oczywi\u015bcie, idealizowana, to jednak bardzo przekonuj\u0105ca. Gdyby Vance po\u015bwi\u0119ci\u0142 tyle uwagi swojej matce, lub innemu z wielu \u201ewykolejonych\u201d bidok\u00f3w przewijaj\u0105cych si\u0119 przez stony \u201eElegii\u201d, by\u0142aby to o wiele ciekawsza ksi\u0105\u017cka.<\/p>\n

Koniec ko\u0144c\u00f3w \u201eElegia dla bidok\u00f3w\u201d to tylko pomys\u0142owo sprzedany poradnik coachingowy. Prawdy sprzedawane przez J.D. Vance\u2019a to bana\u0142y dost\u0119pne na ka\u017cdym rogu. Pracuj ci\u0119\u017cko. Realizuj swoje marzenia. Wsparcie bliskich jest nie do przecenienia. Ameryka\u0144ski sen istnieje. Biedni sami s\u0105 sobie winni. Ameryka to najwspanialszy nar\u00f3d na \u015bwiecie. US Army jest pi\u0119kna i dobra. Pij mleko, b\u0119dziesz wielki. Nie wiem czy wynika to z tego, \u017ce Vance nie jest po prostu zdolny do g\u0142\u0119bszej refleksji, czy \u017ce nie chce w ni\u0105 wchodzi\u0107, bo mog\u0142aby zachwia\u0107 jego wiar\u0105 w siebie i osi\u0105gni\u0119t\u0105 w\u0142a\u015bnie pozycj\u0105 w\u015br\u00f3d \u201eelit\u201d. I w sumie nie ma to wi\u0119kszego znaczenia, bo efekt jest taki, \u017ce jego ksi\u0105\u017cka jest po prostu z\u0142a.<\/p>\n

PS. Wydawnictwo Marginesy bardzo zachwala t\u0142umaczenie Tomasza S. Ga\u0142\u0105zki, kt\u00f3rego nazwisko trafi\u0142o nawet na ok\u0142adk\u0119. S\u0142usznie, nazwiska t\u0142umaczy zawsze powinny by\u0107 na ok\u0142adce (a nie poukrywane w stopce redakcyjnej – na was patrz\u0119, wydawcy komiks\u00f3w). I rzeczywi\u015bcie, w momentach, gdy Vance si\u0119ga po gwar\u0119 bidok\u00f3w z Appalach\u00f3w, t\u0142umaczenie jest \u015bwietne. Problem w tym, \u017ce tych moment\u00f3w jest przera\u017aliwie ma\u0142o. Ca\u0142a ksi\u0105\u017cka napisana jest g\u0142adkim, przezroczystym stylem prawnika posiadaj\u0105cego wy\u017csze wykszta\u0142cenie i przyzwyczajonego do klarownego formowania my\u015bli. Tylko kilka razy J.D. daje doj\u015b\u0107 do g\u0142osu swojej babci, wiernie oddaj\u0105c po\u0142aman\u0105 sk\u0142adni\u0119 i pomys\u0142owy wulgaryzm jej j\u0119zyka. Ale gdyby wszystkie te zdania zebra\u0107 do kupy, mieliby\u015bmy mo\u017ce 3-4 uczciwe akapity w 300-stronicowej ksi\u0105\u017cce.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W mojej ba\u0144ce facebookowej \u201eElegia dla bidok\u00f3w\u201d by\u0142a wyczekiwana. Jak zapowiada\u0142 sam wydawca, mia\u0142a by\u0107 odpowiedzi\u0105 na pytanie, dlaczego Donald Trump wygra\u0142 wybory. Well, nie jest. Nie jest nawet dobr\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[176,174,79,56,31,175],"class_list":["post-2884","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tomka-pisanie","tag-elegia-dla-bidokow","tag-jd-vance","tag-ksiazka","tag-recenzja","tag-tomasz-czyta","tag-vance"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2884","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2884"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2884\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2887,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2884\/revisions\/2887"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2884"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2884"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2884"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}