Jeden z g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w \u201eWzg\u00f3rza Ps\u00f3w\u201d, Miko\u0142aj, napisa\u0142 jedn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 a mniej wi\u0119cej w po\u0142owie akcji zaczyna pisa\u0107 drug\u0105. Wszyscy wydaj\u0105 si\u0119 zgadza\u0107, \u017ce Miko\u0142aj nie jest dobrym pisarzem – wspomina o tym jego \u017cona Justyna, twierdzi tak sam Miko\u0142aj, zgadza si\u0119 z nimi czytelnik, kt\u00f3ry ma wgl\u0105d do tej nowej prozy Miko\u0142aja. Problem w tym, \u017ce nie widz\u0119 znacz\u0105cej r\u00f3\u017cnicy jako\u015bciowej pomi\u0119dzy tym, jak napisane jest \u201eWzg\u00f3rze Ps\u00f3w\u201d, a jak pisze Miko\u0142aj, kiedy wi\u0119c dochodzimy – ja i bohaterowie – do konsensusu, \u017ce Miko\u0142aj pisze \u017ale, to my\u015bl\u0119 sobie, \u017ce ca\u0142a ksi\u0105\u017cka jest napisana co najmniej tak sobie.<\/p>\n
<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/niezatapialni.com\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/d76de0800aa687f-wzgorze-psow-190x300.jpg\")
DISCLAIMER:<\/b> \u201eWzg\u00f3rze Ps\u00f3w\u201d ods\u0142ucha\u0142em jako audiobook, mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c tak, \u017ce moje odczucia by\u0142yby nieco inne, gdybym tekst wch\u0142ania\u0142 przez oczy, a nie uszy. Tym bardziej, \u017ce wersja audio trwa 28 godzin i czyta j\u0105 Jakub Wieczorek.<\/p>\n
M\u00f3j stosunek do tw\u00f3rczo\u015bci Jakuba \u017bulczyka jest skomplikowany. \u201eZr\u00f3b mi jak\u0105\u015b krzywd\u0119\u201d czyta\u0142em dwa razy i do dzi\u015b robi na mnie wra\u017cenie to, jak zabawna i ostra bywa ta ksi\u0105\u017cka. \u201eRadio Armageddon\u201d uwa\u017cam za jeden z najlepszych portret\u00f3w pewnego pokolenia (trudno powiedzie\u0107 kt\u00f3rego, bo niby traktuje o dzieciakach z m\u0142odszych rocznik\u00f3w, ale jednak odnajdywa\u0142y si\u0119 w nich z pewno\u015bci\u0105 moje i \u017bulczyka roczniki). \u201eInstytut\u201d przeczyta\u0142em z wypiekami na twarzach, w jedn\u0105 noc, cho\u0107 widzia\u0142em, jak z\u0142e to jest. Ze \u201e\u015alepn\u0105c od \u015bwiate\u0142\u201d zapami\u0119ta\u0142em przede wszystkim najgorsz\u0105 scen\u0119 erotyczn\u0105 jak\u0105 kiedykolwiek przeczyta\u0142em. Mam do \u017bulczyka tony sentymentu, jeszcze z czas\u00f3w jego pierwszych ksi\u0105\u017cek. Ceni\u0119 sobie to, jak sprawnie prowadzi narracje. Mam te\u017c jednak mn\u00f3stwo zastrze\u017ce\u0144, a \u201eWzg\u00f3rze Ps\u00f3w\u201d b\u0119dzie chyba ostatni\u0105 powie\u015bci\u0105 tego autora, na kt\u00f3r\u0105 si\u0119 rzuci\u0142em.<\/p>\n
Nic mnie w tej ksi\u0105\u017cce nie z\u0142apa\u0142o, a wiele rzeczy odpycha\u0142o. Przede wszystkim wizja prowincji, jak\u0105 odmalowuje \u017bulczyk. Miko\u0142aj jest autorem wsp\u00f3\u0142czesnej wersji \u201eMalowanego ptaka\u201d Jerzego Kosi\u0144skiego – wstrz\u0105saj\u0105cej, pe\u0142nej okropie\u0144stw ksi\u0105\u017cki o mieszcz\u0105cym si\u0119 na Mazurach Zyborku, kt\u00f3ra udaje autentyczn\u0105, a okazuje si\u0119 by\u0107 stekiem k\u0142amstw. Jednak w obrazowaniu rzeczywisto\u015bci ma\u0142ych miasteczek \u017bulczyk zachowuje si\u0119 podobnie do Miko\u0142aja. Jego Zybork \u015bmierdzi, rozk\u0142ada si\u0119, gnije. Jest toksyczny. To miasteczko przesi\u0105kni\u0119te zepsuciem i korupcj\u0105. Rz\u0105dzone przez uk\u0142ad. Zamieszkane przez kreatury – zapijaczone, w\u015bciek\u0142e karykatury ludzkie, co to bardziej przypominaj\u0105 bohater\u00f3w jakiej\u015b antypolskiej akcji propagandowej z lat 30., ni\u017c prawdziwych ludzi. Wi\u0119cej. Zybork to tak\u017ce \u201epiek\u0142o kobiet\u201d, w kt\u00f3rym zgwa\u0142cono i zamordowano nastolatk\u0119, a inna dziewczynka si\u0119 prostytuuje dla lokalnej mafii (i ksi\u0105\u017cka prawie w og\u00f3le si\u0119 tym nie przejmuje!). To wizja prowincji jakby wprost skrojona pod oczekiwania M\u0142odych Wykszta\u0142conych z Wielkich Miast. Jak z kolejnego filmu Patryka Vegi, wiecie, takiego co niby m\u00f3wi, jak jest, a tak naprawd\u0119 utwierdza w szkodliwych stereotypach.* Do tego czytanych mrocznym, monotonnym g\u0142osem Wieczorka, kt\u00f3ry miewa problemy z r\u00f3\u017cnicowaniem bohater\u00f3w, wi\u0119c odmalowywany przez niego obraz jest przyt\u0142aczaj\u0105cy.<\/p>\n
W 28 godzinach \u201eWzg\u00f3rza Ps\u00f3w\u201d nie ma ani cienia nadziei, ani jednego promyka s\u0142o\u0144ca. Niczego, czego mo\u017cna by si\u0119 z\u0142apa\u0107. Nic, co mo\u017cna by polubi\u0107. S\u0142ysza\u0142em ostatnio opini\u0119, \u017ce \u017bulczyk pisze ksi\u0105\u017cki podobne do film\u00f3w Smarzowskiego i co\u015b w tym jest. Tyle, \u017ce film Smarzowskiego trwa dwie godziny, wi\u0119c jestem w stanie wytrzyma\u0107 st\u0119\u017cenie beznadziei. Doszukiwa\u0107 si\u0119 w nim jakiej\u015b szorstkiej prawdy, a jak jest ju\u017c naprawd\u0119 ci\u0119\u017cko, to zawsze mog\u0119 skupi\u0107 si\u0119 na formie. Ze \u201eWzg\u00f3rzem Ps\u00f3w\u201d w s\u0142uchawkach sp\u0119dzi\u0142em mniej wi\u0119cej miesi\u0105c (staram si\u0119 je\u017adzi\u0107 na rowerze godzin\u0119 dziennie) i po 4-5 dniach by\u0142em ju\u017c cholernie zm\u0119czony. Po 10 mia\u0142em do\u015b\u0107. Po 20 zacz\u0105\u0142em to wszystko traktowa\u0107, jak \u017cart. A nie da si\u0119 \u201eWzg\u00f3rza Ps\u00f3w\u201d czyta\u0107\/s\u0142ucha\u0107 dla formy, bo albo \u017bulczyk pisze coraz gorzej, albo ja si\u0119 starzej\u0119, albo w formie audiobooka wszystkie p\u0142ycizny warsztatowe i przeszar\u017cowane metafory wy\u0142a\u017c\u0105 na wierzch. Bo we\u017amy np. z\u0142o, \u201eWzg\u00f3rze Ps\u00f3w\u201d jest o z\u0142u. Wiem to, bo bohaterowie \u201eWzg\u00f3rza Ps\u00f3w\u201d wci\u0105\u017c mi o tym m\u00f3wi\u0105. Wprost. W monologach wewn\u0119trznych. Wyliczankach, \u017ce \u201ez\u0142o to\u2026\u201d, \u201ez\u0142o jest jak\u2026\u201d etc. Trwaj\u0105cych, mam wra\u017cenie, ca\u0142ymi godzinami. Serio, z\u0142o jest we \u201eWzg\u00f3rzu Ps\u00f3w\u201d przynajmniej dwiema setkami rzeczy i zjawisk, tak dobrze idzie ksi\u0105\u017cce definiowanie go. A jakby\u015b nie za\u0142apa\u0142 to Tomasz, ojciec Miko\u0142aja, w swoim triumfalnym przem\u00f3wieniu pod koniec ksi\u0105\u017cki, wr\u00f3ci do tematu i wy\u0142o\u017cy spraw\u0119 raz jeszcze.<\/p>\n
Wydaje mi si\u0119, \u017ce wiem sk\u0105d si\u0119 to bierze. \u017bulczyk lubi zdania, kt\u00f3re brzmi\u0105 jak aforyzmy. Tak pisano krymina\u0142y noir, tak pisali niekt\u00f3rzy egzystencjali\u015bci, tak niestety pisze te\u017c Paolo Coelho. I cho\u0107 przez ostatnie lata walczy\u0142em z postrzeganiem \u017bulczyka, jako \u201eCoelha dla hipster\u00f3w\u201d, to po \u201eWzg\u00f3rzu Ps\u00f3w\u201d przestan\u0119. Bo jest to powie\u015b\u0107 pe\u0142na zda\u0144-wytrych\u00f3w, fatalnie sprawdzaj\u0105cych si\u0119 w narracji, ale nadaj\u0105cych si\u0119 na status na Gadu-Gadu, albo wpis do pami\u0119tniczka.<\/p>\n
To zreszt\u0105 \u0142\u0105czy si\u0119 z innym, typowym dla \u017bulczyka problemem – jego ksi\u0105\u017ckom rozpaczliwie brakuje dobrej redakcji. \u201eWzg\u00f3rze Ps\u00f3w\u201d (podobnie zreszt\u0105 jak \u201e\u015alepn\u0105c od \u015bwiate\u0142\u201d) jest tak bardzo przegadane, \u017ce to a\u017c fizycznie boli. Ci\u0105gnie si\u0119 przez 28 godzin (860 stron), cho\u0107 \u201emi\u0119sa\u201d jest w nim na g\u00f3ra 8 (300-350 stron). S\u0105 tu ca\u0142e, d\u0142ugie, niepotrzebne rozdzia\u0142y – raz nawet akcja cofa si\u0119 do lat 30., ale poza mas\u0105 powt\u00f3rze\u0144 i pretensjonalnych metafor, absolutnie nic z tego nie wynika. \u017bulczyk pisze te\u017c ostatnio seriale (pono\u0107 dobre, niestety nie widzia\u0142em \u201eBelfra\u201d, ale widzia\u0142em \u017bulzyka na spotkaniu z Davidem Simonem, wi\u0119c daj\u0119 mu kredyt zaufania) i to si\u0119 \u017ale odbija na jego tw\u00f3rczo\u015bci. Ju\u017c pisz\u0119 dlaczego: \u201eWzg\u00f3rze Ps\u00f3w\u201d ma dwuw\u0105tkow\u0105 zagadk\u0119 kryminaln\u0105 – jedn\u0105 dotycz\u0105c\u0105 przesz\u0142o\u015bci, drug\u0105 tera\u017aniejszo\u015bci. Rozwi\u0105zania pierwszej z nich domy\u015bli\u0142em si\u0119 w po\u0142owie ksi\u0105\u017cki, rozwi\u0105zania drugiej mo\u017ce godzin\u0119, czy dwie p\u00f3\u017aniej. Nie by\u0142oby w tym nic z\u0142ego – wiele krymina\u0142\u00f3w odkrywa karty przed fina\u0142em. Lecz \u201eWzg\u00f3rze\u201d ukrywa to objawienie przed swoimi bohaterami, robi\u0105c z nich nierozgarni\u0119tych p\u00f3\u0142inteligent\u00f3w. Wszyscy ju\u017c wiedz\u0105 tylko nie oni. Co wi\u0119cej, kiedy znamy oba rozwi\u0105zania od kilkunastu godzin, kiedy nawet ksi\u0105\u017cka przestaje udawa\u0107, \u017ce ich nie znamy, g\u0142\u00f3wni bohaterowie wci\u0105\u017c nic nie wiedz\u0105, nic nie kojarz\u0105, czekaj\u0105c na wielkie objawienie. Albo spos\u00f3b konstrukcji rozdzia\u0142\u00f3w: tu niemal nigdy akcja nie dzieje si\u0119 linearnie i chyba \u017caden rozdzia\u0142 nie ko\u0144czy si\u0119 konkluzj\u0105. Bo zamiast powie\u015bci w ca\u0142o\u015bci, dostajemy powie\u015b\u0107 w odcinkach, wi\u0119c ka\u017cdy jej fragment ko\u0144czy si\u0119 jakiego\u015b rodzaju zawieszeniem akcji, a rozpoczyna poetyck\u0105 scen\u0105\/zdaniem\/wyrwanym z kontekstu dialogiem i dopiero p\u00f3\u017aniej wraca do interesuj\u0105cych czytelnika w\u0105tk\u00f3w, by dopowiedzie\u0107, co si\u0119 w\u0142a\u015bciwie sta\u0142o. To spos\u00f3b przeci\u0105gania narracji wprost z najgorszych telewizyjnych tradycji. \u201eLost\u201d w ten spos\u00f3b ci\u0105gn\u0105\u0142 przez kilka lat, da si\u0119 wi\u0119c robi\u0107 to d\u0142u\u017cej ni\u017c 28 godzin. Ale osobi\u015bcie nienawidz\u0119, gdy ksi\u0105\u017cka z kryminaln\u0105 zagadk\u0105 traktuje mnie i bohater\u00f3w, jak g\u0142upc\u00f3w.<\/p>\n
Kolejna rzecz to licealno\u015b\u0107. Czytaj\u0105c niekt\u00f3re partie \u201eWzg\u00f3rza Ps\u00f3w\u201d mia\u0142em wra\u017cenie, jakby niewiele si\u0119 zmieni\u0142o od czas\u00f3w \u201eZr\u00f3b mi jak\u0105\u015b krzywd\u0119\u201d i \u201eRadia Armageddon\u201d. Tymczasem zar\u00f3wno ja, jak i autor jeste\u015bmy ile\u015b tam lat starsi i co najwa\u017cniejsze, starsi s\u0105 te\u017c bohaterowie prozy \u017bulczyka. Miko\u0142aj i Justyna maj\u0105 po trzydzie\u015bci kilka lata, a zachowuj\u0105 si\u0119, jakby ca\u0142y czas siedzieli w liceum. Ich emocjonalno\u015b\u0107, uczuciowo\u015b\u0107, nawet to w jaki spos\u00f3b gloryfikuj\u0105 i estetyzuj\u0105 jaranie szlug\u00f3w, wszystko to jest strasznie g\u00f3wniarskie. Mam wra\u017cenie, \u017ce \u201eWzg\u00f3rze\u201d p\u0142awi si\u0119 w licealnej emocjonalno\u015bci nie tylko dlatego, \u017ce du\u017ca i wa\u017cna cz\u0119\u015b\u0107 akcji dzieje si\u0119 w 1999 i 2000 roku, ale i dlatego, \u017ce to po prostu \u0142atwe. \u0141atwo jest t\u0142umaczy\u0107 proste, nastoletnie uczucia, \u0142atwo jest z\u0142apa\u0107 czytelnika na takie porywy. I \u0142atwo jest konstruowa\u0107 postaci, kt\u00f3re reaguj\u0105, jakby wci\u0105\u017c by\u0142y dzie\u0107mi.<\/p>\n
I na koniec: wz\u00f3r m\u0119sko\u015bci. W tym momencie wy\u0142\u0105czam tryb recenzenta, bo nie jest to co\u015b, co mi si\u0119 nie podoba czy o czym uwa\u017cam, \u017ce zosta\u0142o \u017ale poprowadzone. To po prostu co\u015b, z czym si\u0119 g\u0142\u0119boko nie zgadzam. Ot\u00f3\u017c moim zdaniem \u201eWzg\u00f3rze Ps\u00f3w\u201d gloryfikuje bardzo niefajny wz\u00f3r m\u0119sko\u015bci – prza\u015bnej, buraczanej, zamkni\u0119tej w sobie, zaci\u015bni\u0119tej jak pi\u0119\u015b\u0107, twardej, w\u0105satej, w\u015bciek\u0142ej i silnej. Zapijaczonej, przegranej, ale wiecznie walcz\u0105cej, robi\u0105cej zawsze to, co trzeba (albo: co jemu si\u0119 wydaje, \u017ce trzeba). Nigdy nie okazuj\u0105cej s\u0142abo\u015bci. Tomasz, Grzesiek, a w ko\u0144cu tak\u017ce Miko\u0142aj to s\u0105 tego typu faceci, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce doskonale wiedz\u0105, jacy powinni by\u0107 m\u0119\u017cczy\u017ani i jacy by\u0107 nie powinni. O Tomaszu, kt\u00f3ry sam\u0105 si\u0142\u0105 woli walczy z zawa\u0142em, wprost pada zdanie, i\u017c nie umrze, tylko pewnego dnia przestanie funkcjonowa\u0107, jak robot i trzeba b\u0119dzie ekipy rozbi\u00f3rkowej, \u017ceby si\u0119 pozby\u0107 zw\u0142ok. Miko\u0142ajowi w m\u0142odo\u015bci dos\u0142ownie \u017cycie rozpad\u0142o si\u0119 na kawa\u0142ki, ale na mi\u0142o\u015b\u0107 i szacunek tatusia zas\u0142u\u017cy\u0142 dopiero wtedy, gdy spu\u015bci\u0142 mu wpierdol, bo tak post\u0119puj\u0105 Prawdziwi M\u0119\u017cczy\u017ani\u2122 – \u017cuj\u0105 gruz, zapijaj\u0105 benzyn\u0105 i napierdalaj\u0105 si\u0119 po mordach. Tomasz, Grzesiek i Miko\u0142aj zawsze wiedz\u0105, jak jest i jak by\u0107 powinno. Ich ocena sytuacji jest niepodwa\u017calna. A jak nie maj\u0105 racji, to po prostu naginaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 do swoich wyobra\u017ce\u0144. To s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy nie tylko nios\u0105 sw\u00f3j krzy\u017c w samotno\u015bci – nawet je\u017celi maj\u0105 partnerki i bliskich. Oni s\u0105 gotowi, pod tym krzy\u017cem pa\u015b\u0107 i gry\u017a\u0107 po kostkach ka\u017cdego, kto si\u0119 do ich krzy\u017ca zbli\u017cy.<\/p>\n
Ja to nawet rozumiem. Sam miewam bardzo podobne pogl\u0105dy na m\u0119sko\u015b\u0107. To si\u0119 chyba wynosi z tych ma\u0142ych i \u015brednich polskich miast, w kt\u00f3rych wci\u0105\u017c dominuje patriarchalizm, ch\u0142opcy bawi\u0105 si\u0119 w wojn\u0119, a spo\u0142eczno\u015bci s\u0105 na tyle ma\u0142e, \u017ce ka\u017cde upokorzenie pozostaje z tob\u0105 na ca\u0142e \u017cycie. Z tym, \u017ce zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce ten wz\u00f3r m\u0119sko\u015bci jest toksyczny. I staram si\u0119 z nim walczy\u0107. Odda\u0107 cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 kontroli nad \u015bwiatem innym – przyjacio\u0142om, kt\u00f3rzy mnie kochaj\u0105 czy kobietom, kt\u00f3re mnie otaczaj\u0105, bo one niemal zawsze s\u0105 m\u0105drzejsze i wra\u017cliwsze ode mnie. Bohaterowie \u201eWzg\u00f3rza Ps\u00f3w\u201d uznaliby najpewniej, \u017ce to niewybaczalna s\u0142abo\u015b\u0107.<\/p>\n
Ale \u017ceby nie by\u0107 hejterem, zdradz\u0119 jeszcze, co mi si\u0119 we \u201eWzg\u00f3rzu\u201d podoba\u0142o. Podoba mi si\u0119 komiksowo\u015b\u0107 tej powie\u015bci. [dalej spoilery] <\/b>Ci\u0105g\u0142e nawi\u0105zania do Punishera, sprawi\u0142y, \u017ce na poczynania Tomasz i Grzegorza patrzy\u0142em tak, jak patrz\u0119 na krucjat\u0119 Franka Castle. Wszyscy wiemy, \u017ce on jest pojebany i powinien siedzie\u0107 w wi\u0119zieniu, wi\u0119c otaczaj\u0105ce go okrucie\u0144stwo staje si\u0119 nierzeczywiste, popkulturowe. Tomasz i Grzesiek s\u0105 w\u0142a\u015bnie dla mnie takimi m\u015bcicielami z papieru – nierealistycznymi psychologicznie postaciami ze s\u0142abych komiks\u00f3w; naiwnym wyobra\u017ceniem o braniu sprawiedliwo\u015bci we w\u0142asne r\u0119ce. Owszem, do Franka Castle troch\u0119 im brakuje, ale ta ich prza\u015bno\u015b\u0107 dzia\u0142a tylko na korzy\u015b\u0107 kreacji. To by\u0107 mo\u017ce nie s\u0105 Punishery, kt\u00f3rych oczekiwali\u015bmy, ale tylko na takie Punishery zas\u0142u\u017cyli\u015bmy. Chwal\u0119 te\u017c niedopowiedziane zako\u0144czenie, z kt\u00f3rego wynika, \u017ce Justyna mo\u017ce jednak pu\u015bci\u0107 farb\u0119, a Kalt w jaki\u015b spos\u00f3b zwi\u0105\u017ce si\u0119 z Tomaszem. Takie rozwi\u0105zania wprowadzaj\u0105 fajn\u0105 dwuznaczno\u015b\u0107 do przes\u0142odzonego fina\u0142u, w kt\u00f3rym Miko\u0142aj bezbole\u015bnie wymienia \u017con\u0119 na m\u0142odsz\u0105 wersj\u0119 swojej licealnej mi\u0142o\u015bci, dobrzy wygrywaj\u0105 wybory, a Grzesiek w cudowny spos\u00f3b odzyskuje dzieci.<\/p>\n