![\"\"](\"https:\/\/niezatapialni.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/komiks-pornografii-ksiazki-naukowe-popularnonaukowe-sprzedam-344971362-212x300.jpg\")
<\/p>\nJest taki moment, kiedy ko\u0144cz\u0119 obcowanie z wytworem kultury i wiem, \u017ce by\u0142o dobrze.<\/p>\n
<\/p>\n
Oboj\u0119tne czy jest to komiks, ksi\u0105\u017cka, film, plakat, przedstawienie teatralne czy neoawangardowy performance, w kt\u00f3rym p\u00f3\u0142nadzy m\u0119\u017cczy\u017ani w maskach konserwatywnych polityk\u00f3w kopuluj\u0105 z plastikowymi psami wydaj\u0105cymi z siebie odg\u0142osy trawy targanej wiatrem. To moment szczeg\u00f3lnej wra\u017cliwo\u015bci i skupienia na sobie, gdy cudownie oszo\u0142omiony zwijam si\u0119 w sobie, nie chc\u0105c wraca\u0107 do rzeczywisto\u015bci, ale by \u201echwila trwa\u0142a\u201d. Ten fenomen niemal zawsze budzi si\u0119 we mnie po lekturze czego\u015b m\u0105drzejszego ode mnie. Czego\u015b, czego zrozumienie wymaga\u0142o intelektualnego wysi\u0142ku; czego\u015b nieuchwytnego i wieloznacznego; skomplikowanego i nie\u0142atwego tak, jak skomplikowany jest otaczaj\u0105cy nas \u015bwiat i nie\u0142atwe jest \u017cycie. W moim konkretnym przypadku rzadko wi\u0105\u017ce si\u0119 to z emocjonalnym katharsis (cho\u0107 jest ono mi\u0142ym dodatkiem i dlatego tak ceni\u0119 sobie obie powie\u015bci Richarda Flanagana, kt\u00f3re przeczyta\u0142em). To raczej prze\u017cycie intelektualne, wynikaj\u0105ce z faktu, \u017ce – dzi\u0119ki lekturze, kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie sko\u0144czy\u0142em – czuj\u0119 si\u0119 m\u0105drzejszy, pe\u0142niejszy, nie wiem, w jaki\u015b spos\u00f3b lepszy, ni\u017c by\u0142em jeszcze godzin\u0119 czy dzie\u0144 wcze\u015bniej.<\/p>\n
Ten moment to dla mnie najlepszy czas na si\u0119gni\u0119cie po recenzje, wywiady, opracowania – te wszystkie teksty, kt\u00f3re powstaj\u0105 wok\u00f3\u0142 kultury, pr\u00f3buj\u0105c j\u0105 w jaki\u015b spos\u00f3b zareklamowa\u0107 i wyja\u015bni\u0107. Owszem, 95 procent z nich to bezwarto\u015bciowe \u015bmieci, sprzedaj\u0105ce czytelnikowi jedynie subiektywn\u0105 wizj\u0119 \u015bwiata autora takiego opracowania. Ale jest jeszcze pozosta\u0142e 5 procent. To m\u0105dre i fajne teksty, autor\u00f3w maj\u0105cych co\u015b m\u0105drego i fajnego do powiedzenia. To opracowania forsuj\u0105ce ryzykowne odczytania (nie zawsze prawid\u0142owe). Om\u00f3wienia napisane przez specjalist\u00f3w w dziedzinach, w kt\u00f3rych sam czuj\u0119 si\u0119 laikiem. Recenzje cz\u0119sto nieid\u0105ce tym samym szlakiem co ja, by\u0107 mo\u017ce nawet wyra\u017caj\u0105ce skrajnie odmienne opinie od moich, ale w jaki\u015b spos\u00f3b inspiruj\u0105ce i odkrywcze, zwracaj\u0105ce moj\u0105 uwag\u0119 na rzeczy, kt\u00f3re sam bym pomin\u0105\u0142.<\/p>\n
Takie w\u0142a\u015bnie powinno by\u0107 pisanie o kulturze. I takie w\u0142a\u015bnie s\u0105 dwie najlepsze polskie ksi\u0105\u017cki o komiksach, kt\u00f3re chcia\u0142bym w tej notce poleci\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n
Pierwsza, to \u201eKomiks i okolice pornografii\u201d prof. Jerzego Szy\u0142aka (wyd. 1996). Odkry\u0142em t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 jeszcze na studiach, gdy jasne si\u0119 sta\u0142o, \u017ce b\u0119d\u0119 u Szy\u0142aka pisa\u0142 magisterk\u0119, i \u017ce w jaki\u015b spos\u00f3b chcia\u0142bym zwi\u0105za\u0107 z komiksem i uczelni\u0105 reszt\u0119 mojego \u017cycia. To nie jest ani pierwsza, ani najbardziej znana z ksi\u0105\u017cek Szy\u0142aka. Ma ona jednak t\u0119 cudown\u0105 zalet\u0119 nad innymi, \u017ce jest bardzo m\u0105drym om\u00f3wieniem bardzo niem\u0105drej s\u0142abo\u015bci, jaka nie trapi – to jest komiksowej erotyki i pornografii. Szy\u0142ak pisze tu rzeczy, kt\u00f3re trzydziestokilkuletniemu Tomkowi Pstr\u0105gowskiemu (znaj\u0105cego ju\u017c t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119) wydaj\u0105 si\u0119 oczywiste, ale dla dwudziestokilkuletniego Tomka Pstr\u0105gowskiego by\u0142y odkryciem. Bo dla dwudziestokilkuletniego Tomka w og\u00f3le pisanie o pornografii rzeczy m\u0105drych by\u0142o nie do pomy\u015blenia.<\/p>\n
Tymczasem taki ust\u0119p, w kt\u00f3rym Szy\u0142ak komentuje aktorki i modelki porno patrz\u0105ce wprost na odbiorc\u0119:<\/p>\n
\u201eWyra\u017cone spojrzeniem stwierdzenie: \u201aWiem, \u017ce tu jeste\u015b\u2019, stanowi podstaw\u0119 porozumienia pomi\u0119dzy uczestniczk\u0105 spektaklu a widzem. Wynikaj\u0105 z niego daleko id\u0105ce implikacje: \u201aWiem, \u017ce tam jeste\u015b, ale i tak robi\u0119 to, co robi\u0119\u2019 przekszta\u0142ca si\u0119 w: \u201aRobi\u0119 to, bo wiem, \u017ce tam jeste\u015b\u2019. Musi to doprowadzi\u0107 do zdefiniowana specyficznego porozumienia pomi\u0119dzy dwuwymiarowym i tr\u00f3jwymiarowym \u015bwiatem: \u201aWiem, \u017ce ty wiesz, \u017ce ja wiem, \u017ce ty jeste\u015b\u2019. T\u0105 skomplikowan\u0105 formu\u0142\u0119 mo\u017cna pro\u015bciej wyrazi\u0107: \u201aRobi\u0119 to dla ciebie\u2019, i w tym ha\u015ble kryje si\u0119 pot\u0119ga oddzia\u0142ywania pornografii\u201d.<\/p>\n
Albo to:<\/p>\n
\u201ePokazanie kamery w dziele filmowym jest uwa\u017cane za rodzaj autotematycznego komentarza do dzie\u0142a. Podobny sens maj\u0105 sceny ukazuj\u0105ce podgl\u0105daczy, przypominaj\u0105ce widzowi, \u017ce przyjemno\u015b\u0107, jak\u0105 czerpie z ogl\u0105dania filmu, ma charakter podobny do tej, jak\u0105 prze\u017cywaj\u0105 oni, podpatruj\u0105c ludzkie \u017cycie. W komiksach podobna jest funkcja os\u00f3b zerkaj\u0105cych przez dziurki od kluczy do pokoi, w kt\u00f3rych dziej\u0105 si\u0119 rzeczy intymne. (\u2026) Patrzenie jest czynno\u015bci\u0105 o naturze erotycznej.\u201d<\/p>\n
Co ciekawe, po t\u0119 konkretn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 si\u0119gn\u0105\u0142em po tym, jak poleci\u0142 mi j\u0105 kolega. A ten z kolei nie poleci\u0142 mi jej z powodu naszego wsp\u00f3lnego, studenckiego zami\u0142owania do pornografii, ale dlatego, \u017ce obok m\u00f3wienia m\u0105drych rzeczy o pornografii, Szy\u0142ak m\u00f3wi w \u201eKomiksie i okolicach pornografii\u201d bardzo m\u0105dre rzeczy na temat tego, jak i dlaczego w\u0142a\u015bciwie tak, czytamy komiksy i z czego zbudowana jest popkultura. Jest tu wi\u0119c sporo o podgl\u0105dactwie, jest co nieco o stereotypach (a nie oszukujmy si\u0119, popkultura \u017cywi si\u0119 stereotypami), jest o undergroundzie i jego skomplikowanych stosunkach z feminizmem, jest o wolno\u015bci, jest o symbolizmie. No i jest tu te\u017c ca\u0142a masa komiksowych, go\u0142ych bab.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/niezatapialni.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/2bbe61f3f201c77be991d897b792bfed.jpg\")
<\/p>\n
Druga ksi\u0105\u017cka to \u201ePowie\u015bci graficzne. Leksykon\u201d pod redakcj\u0105 Sebastiana Jakuba Konefa\u0142a (wyd. 2015). To chyba najbardziej sczyta ksi\u0105\u017cka o komiksie, jak\u0105 posiadam. Winny temu jest przede wszystkim jej format – to tomiszcze nie tylko spore rozmiarowo, ale i obj\u0119to\u015bciowo (540 stron), do tego klejone i wydane na nienajlepszym papierze. Po dw\u00f3ch latach rozwarstwia mi si\u0119 wi\u0119c ok\u0142adka, a ca\u0142y grzbiet jest po\u0142amany, bo za ka\u017cdym razem, gdy pr\u00f3buj\u0119 co\u015b przeczyta\u0107, musz\u0119 z \u201ePowie\u015bciami graficznymi\u201d walczy\u0107, rozwieraj\u0105c je na si\u0142\u0119, a najcz\u0119\u015bciej tak\u017ce przygniataj\u0105c z jednej i drugiej strony jak\u0105\u015b inn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 czy kubkiem pe\u0142nym herbaty, by mi si\u0119 nie zamkn\u0119\u0142y przed nosem (nawet pisz\u0105c te s\u0142owa, cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki wcisn\u0105\u0142em pod laptopa). Ale sczytanie mojego egzemplarza wynika te\u017c z faktu, \u017ce za ka\u017cdym razem, gdy przeczytam jak\u0105\u015b szczeg\u00f3lnie fajn\u0105 powie\u015b\u0107 graficzn\u0105, szukam jej w leksykonie.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/niezatapialni.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/okladka-200.jpg\")
W tomie znalaz\u0142o si\u0119 om\u00f3wienie 144 powie\u015bci graficznych i 7 esej\u00f3w z najr\u00f3\u017cniejszych perspektyw podchodz\u0105cych do problemu \u201epowie\u015bci graficznej\u201d. W\u015br\u00f3d autor\u00f3w macie mi\u0119dzy innymi Jerzego Szy\u0142aka, Sebastiana Konefa\u0142a i Paw\u0142a Sitkiewicza z Uniwersytetu Gda\u0144skiego. Przemka Zawrotnego, niezwykle aktywnego gda\u0144skiego naukowca i popularyzatora komiksu, kiedy\u015b publikuj\u0105cego w \u201eLampie\u201d. King\u0119 Kuczy\u0144sk\u0105, redaktork\u0119 tomu o polskim komiksie kobiecym. Rados\u0142awa Bola\u0142ka, wsp\u00f3\u0142szefa wydawnictwa Hanami. Micha\u0142a B\u0142a\u017cejczyka – jedn\u0105 z si\u0142 sprawczych za \u201eZeszytami komiksowymi\u201d, najlepszym polskim periodyku naukowym o komiksach. Przemys\u0142awa Ko\u0142odzieja, \u015bwietnego specjalist\u0119 od komiks\u00f3w ameryka\u0144skich. Agat\u0119 W\u0142odarsk\u0105, bardzo kompetentn\u0105 w temacie mangi. I tak dalej, i tak dalej.<\/p>\n
Ma \u201eLeksykon\u201d oczywi\u015bcie t\u0119 wad\u0119, \u017ce traktuje niemal wy\u0142\u0105cznie o powie\u015bciach graficznych, jednak z drugiej strony autorzy traktuj\u0105 ten termin na tyle szeroko, i\u017c znale\u017ali miejsce dla odrobiny superbohaterszczyzny czy \u201eSandmana\u201d. Ma te\u017c t\u0119 wielk\u0105 zalet\u0119, \u017ce je\u017celi ju\u017c jaki\u015b komiks si\u0119 w \u201eLeksykonie\u201d znalaz\u0142, to zosta\u0142 naprawd\u0119 dobrze om\u00f3wiony. Pewnie, trafiaj\u0105 si\u0119 gorsze i bardziej powierzchowne teksty, ale pami\u0119taj\u0105c \u017ce m\u00f3wimy o ksi\u0105\u017cce zbieraj\u0105cej 144 om\u00f3wie\u0144, jest tych p\u0142ytszych om\u00f3wie\u0144 podejrzanie ma\u0142o.<\/p>\n
Chocia\u017cby taki ust\u0119p o \u201eSandmanie\u201d (dajcie mi tylko chwil\u0119, na przywalenie obu stron ksi\u0105\u017cki jakimi\u015b innymi ksi\u0105\u017ckami):<\/p>\n
\u201ePotraktowany jako alegoryczna przypowie\u015b\u0107 komiks Gaimana mo\u017ce zosta\u0107 odczytany jako historia upadku wielkich narracji, ko\u0144ca nowoczesno\u015bci, kresu awangardy i my\u015blenia utopijnego. Androgyniczne Po\u017c\u0105danie reprezentuje w tym alegorycznym uj\u0119ciu si\u0142\u0119 \u201arewolucji seksualnej\u2019 i – szerzej – wszystkie te si\u0142y, kt\u00f3re kontestowa\u0142y kultur\u0119 jako \u017ar\u00f3d\u0142o cierpie\u0144. Jego zwyci\u0119stwo nad marzeniem (Snem – przyp. T.P.), kt\u00f3re narzuca\u0142o seksualno\u015bci ograniczenia i zmusza\u0142o do wyrzecze\u0144 w imi\u0119 realizacji innych cel\u00f3w, nie jest r\u00f3wnoznaczne z wyzwoleniem seksualnym, ale z kresem jego oswobodzenia. Ko\u0144cem marzenia o tym, by je uwolni\u0107, zast\u0105pionym brakiem marze\u0144.\u201d (J. Szy\u0142ak)<\/p>\n
Albo to, o komiksie \u201eRipple. A Predilection for Tina\u201d, kt\u00f3rego nie czyta\u0142em, ale teraz ju\u017c musz\u0119 przeczyta\u0107:<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/niezatapialni.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Ripple-272x300.png\")
\u201eTina r\u00f3wnie\u017c jest tajemnic\u0105. Dwie rzeczy uderzaj\u0105 w niej Martina na pierwszy rzut oka: to, jak bardzo by\u0142a m\u0142oda i jak bardzo by\u0142a brzydka. (\u2026) Martin \u201awybrany przez jakiego\u015b okrutnego, szalonego kupidyna\u2019 r\u00f3wnie\u017c pocz\u0105tkowo lawiruje mi\u0119dzy wstr\u0119tem a po\u017c\u0105daniem (\u2026). Obfite kszta\u0142ty Tiny czyni\u0105 z niej idealn\u0105 kandydatk\u0119 do poszukiwania owej magicznej \u201azmarszczki\u2019, kt\u00f3ra jest cz\u0119\u015bci\u0105 ukrytego \u015bwiata cia\u0142a. Artysta nie tylko nie tuszuje fa\u0142dek t\u0142uszczu swojej modelki, on je uwypukla, ka\u017ce jej nosi\u0107 obcis\u0142e, przyciasne lateksowe stroje i gorsety, z kt\u00f3rych nieposkromione, niezdolne do zamkni\u0119cia si\u0119 w granicach wyznaczonych przez tkanin\u0119, obfite cia\u0142o dziewczyny dos\u0142ownie si\u0119 wylewa; kostium s\u0142abo przepuszcza powietrze, wi\u0119c nieustannie jest jej za gor\u0105co i oblewa si\u0119 potem. Staje si\u0119 rozpalon\u0105, wilgotn\u0105, plastyczn\u0105 mas\u0105, a przez to, dla Martina, idealnym obiektem kontemplacji \u201ametafizyki mi\u0119sa\u2019\u201d (P. Ko\u0142odziej)<\/p>\n
Mnie to rusza.<\/p>\n
Je\u017celi wi\u0119c przeczytali\u015bcie jak\u0105\u015b dobr\u0105 powie\u015b\u0107 graficzn\u0105 wydan\u0105 przed 2015 rokiem, zobaczcie czy w \u201eLeksykonie\u201d nie napisano o niej czego\u015b m\u0105drego. A je\u017celi nie wiecie, jaki komiks przeczyta\u0107, zajrzycie do \u201eLeksykonu\u201d – na pewno znajdziecie co\u015b, co was skusi.<\/p>\n
(fragmenty „Leksykonu” publikowa\u0142y kiedy\u015b Kolorowe Zeszyty, wi\u0119c mo\u017cecie si\u0119 z nimi zapozna\u0107 tutaj<\/a>, tutaj<\/a>,\u00a0tutaj<\/a>, tutaj<\/a> i tutaj<\/a>)<\/p>\n
\n