{"id":2236,"date":"2017-07-15T09:46:50","date_gmt":"2017-07-15T09:46:50","guid":{"rendered":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=2236"},"modified":"2017-09-02T08:07:52","modified_gmt":"2017-09-02T08:07:52","slug":"11-tys-znakow-o-oczywistosciach-czyli-o-mausie-i-polakach-swiniach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=2236","title":{"rendered":"11 tys. znak\u00f3w o oczywisto\u015bciach (czyli o Mausie i Polakach-\u015bwiniach)"},"content":{"rendered":"


\n<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

27 czerwca w wypadku samochodowym zmar\u0142 Piotr Bikont<\/a>, polski dziennikarz, m\u0105\u017c Anny Bikont (wsp\u00f3\u0142autorki \u015bwietnych ksi\u0105\u017cek Lawina i kamienie<\/i> i My z Jedwabnego<\/i>), kt\u00f3rego osobi\u015bcie kojarz\u0119 przede wszystkim jako autora genialnego t\u0142umaczenia Mausa<\/i> Arta Spiegelmana – jednego z najwa\u017cniejszych, je\u017celi nie najwa\u017cniejszego, komiks\u00f3w w historii. Jak\u0105\u015b ponur\u0105 ironi\u0105 losu jest fakt, i\u017c Bikont zmar\u0142 w Sosnowcu – mie\u015bcie, z kt\u00f3rym przed i w trakcie wojny zwi\u0105zani byli Anja i W\u0142adek Spiegelmanowie, rodzice Arta, polscy \u017bydzi, kt\u00f3rzy przetrwali Holocaust (nie cierpi\u0119 okre\u015blenia polscy \u017bydzi – jako\u015b nie m\u00f3wimy polscy chrze\u015bcijanie).<\/p>\n

<\/p>\n

Gdy wrzuci\u0142em notk\u0119 o tym na pewn\u0105 facebookow\u0105 grup\u0119 komiksow\u0105, rozgorza\u0142a pod ni\u0105 nie\u015bmiertelna dyskusja na temat \u201etego okropnego polako\u017cercy Spiegelmana\u201d i \u201eantypolsko\u015bci Mausa<\/i>„, w kt\u00f3rym dumny lud znad Wis\u0142y przedstawiony zosta\u0142 jako \u015bwinie. A, \u017ce w swoim doktoracie wkraczam w\u0142a\u015bnie dumnie w lata 80., postanowi\u0142em od\u015bwie\u017cy\u0107 sobie ten komiks i przeczyta\u0107 go chyba pi\u0105ty czy sz\u00f3sty raz (spoiler: wci\u0105\u017c warto!).<\/p>\n

Twierdzenie, \u017ce Maus<\/i> jest antypolski to oczywi\u015bcie straszna g\u0142upota. Nawet nie dlatego, \u017ce osoba, kt\u00f3ra tak twierdzi, nie rozumie metafory zastosowanej przez Spiegelmana. Nie kuma, \u017ce \u017bydzi s\u0105 myszami, bo hitlerowska propaganda przedstawia\u0142a ich jako szkodnik\u00f3w (plus: Myszka Miki to by\u0142 wymys\u0142 szkodliwej, ameryka\u0144skiej popkultury); Niemcy s\u0105 kotami, bo polowali na \u017byd\u00f3w; a Polacy to \u015bwinie, bo \u015bwinie a) nie s\u0105 koszerne, b) nie wyst\u0119puj\u0105 w \u0142a\u0144cuchu pokarmowym pies (Amerykanie)-kot-mysz. Nie kuma te\u017c, \u017ce w Mausie<\/i> \u017cadne z tych zwierz\u0105tek nie wygl\u0105da uroczo.<\/p>\n

Twierdzenie, \u017ce Maus<\/i> jest antypolski to g\u0142upota, bo opowie\u015b\u0107 W\u0142adka Spiegelmana pe\u0142na jest dobrych Polak\u00f3w. W komiksie wprost jest powiedziane, \u017ce gdyby nie troje polskich chrze\u015bcijan, Anji i W\u0142adkowi nie uda\u0142oby si\u0119 przetrwa\u0107 wojny, bo po prostu nie mieliby si\u0119 gdzie ukry\u0107. Jedn\u0105 z pierwszych postaci \u201e\u015bwi\u0144skich\u201d jest Janina, opierdalaj\u0105ca jeszcze przed wojn\u0105 Spiegelman\u00f3w za ich stereotypowe przekonanie, \u017ce Polacy to antysemici. Ale Kawkowa, Janina czy Motonowa to oczywi\u015bcie nie wszyscy ludzie dobrej woli, kt\u00f3rych Spiegelmanowie spotkali na swojej drodze – Maus<\/i> by\u0107 mo\u017ce jest o najwi\u0119kszej tragedii w dziejach ludzko\u015bci, ale zanim narracja do niej dociera, W\u0142adek opowiada o niezwyk\u0142ym \u0142a\u0144cuszku ludzi – zar\u00f3wno polskich \u017byd\u00f3w, jak i polskich chrze\u015bcijan – kt\u00f3rzy mu w jaki\u015b spos\u00f3b pomogli. Ukrywali go, dawali mu jedzenie i dobre rady. Pewnie, niekt\u00f3rzy (wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich) brali za swoj\u0105 pomoc\u0105 pieni\u0105dze (r\u00f3wnie\u017c polscy \u017bydzi), ale takie to by\u0142y kurewskie czasy. Gdy Art pr\u00f3buje tych ludzi ocenia\u0107, stary Spiegelman naskakuje na niego i otwarcie pyta, dlaczego obcy mieliby ryzykowa\u0107 dla mnie \u017cycie za darmo?<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W komiksie Spiegelmana znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c oczywi\u015bcie \u017ali polscy chrze\u015bcijanie (chocia\u017cby szmalcownicy, kt\u00f3rzy mieli przemyca\u0107 \u017byd\u00f3w na W\u0119gry, ale wydawali ich w r\u0119ce Niemc\u00f3w), ale tak samo znajduj\u0105 si\u0119 w nim \u017ali polscy \u017bydzi (patrz: typ, kt\u00f3ry odkry\u0142 kryj\u00f3wk\u0119 na strychu i doni\u00f3s\u0142 Niemcom). Sam W\u0142adek jest postaci\u0105 bardzo odpychaj\u0105c\u0105 – to rasista, gbur i sk\u0105piec, do tego stopnia irytuj\u0105cy, \u017ce Art boi si\u0119, \u017ce je\u017celi go wiernie zobrazuje, utrwali tylko negatywny stereotyp \u017byda. Jedna z najmocniejszych scen Mausa<\/i> nie ma zreszt\u0105 nic wsp\u00f3lnego z obozami zag\u0142ady. W\u0142adek wpada w niej w panik\u0119, bo Art i jego \u017cona zgadzaj\u0105 si\u0119 podwie\u017a\u0107 czarnosk\u00f3rego autostopowicza. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry cudem przetrwa\u0142 najwi\u0119ksze rasistowskie ludob\u00f3jstwo w historii m\u00f3wi w tej scenie mniej wi\u0119cej tyle, \u017ce wszyscy czarni kradn\u0105, a na uwag\u0119, \u017ce kto jak kto, ale w\u0142a\u015bnie on nie powinien \u201em\u00f3wi\u0107 o czarnych, jak hitlerowcy o \u017bydach\u201d, stary Spiegelman odpowiada: \u201ePrzecie\u017c szwarcer\u00f3w do \u017byd\u00f3w to si\u0119 nawet nie da por\u00f3wna\u0107!\u201d.<\/p>\n

Nie znaczy to oczywi\u015bcie, \u017ce Maus<\/i> jest jak\u0105\u015b laurk\u0105 dla Polak\u00f3w. Ale te\u017c nie powinien by\u0107. Odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce w swoich opowie\u015bciach Spiegelmanowie staraj\u0105 si\u0119 by\u0107 przede wszystkim uczciwi. Najbardziej kontrowersyjna scena komiksu, przywo\u0142ywana zazwyczaj przez jego przeciwnik\u00f3w, to ta, w kt\u00f3rej \u017byd wracaj\u0105cy do swojego maj\u0105tku zostaje powieszony przez Polak\u00f3w zamieszkuj\u0105cych teraz jego dom. Co ciekawe, a o czym si\u0119 zazwyczaj zapomina, historii tej nie opowiada W\u0142adek (s\u0142u\u017c\u0105cy w komiksie za naocznego \u015bwiadka), on j\u0105 jedynie przekazuje.<\/p>\n

Prawd\u0105 jednak jest, \u017ce taka scena si\u0119 w tym komiksie znajduje. I bardzo dobrze. Oboj\u0119tne, co uwa\u017camy o swoim narodzie, czas pogodzi\u0107 si\u0119 z my\u015bl\u0105, i\u017c nie jest on krystalicznie czysty, bo nie ma narod\u00f3w krystalicznie czystych. M\u00f3wi\u0142a o tym kiedy\u015b Olga Tokarczuk, autorka genialnych Ksi\u0105g Jakubowych<\/i>, za co spotka\u0142 j\u0105 oczywi\u015bcie hejt. Bo my, Polacy, jak wiele innych narod\u00f3w (np. Amerykanie), wy\u015bnili\u015bmy sobie siebie jako nar\u00f3d po pierwsze jednolity, a po drugie nieskalany \u017cadnym grzechem. Tymczasem, czego wielokrotnie dowodzi\u0142a historia, nie ma narod\u00f3w ani jednolitych, ani nieskalanych. I podobnie jak Amerykanie (Indianie), Francuzi (Indochiny, Algieria), Brytyjczycy (jezu, od czego tu zacz\u0105\u0107) czy Izraelczycy (Palestyna), Polacy te\u017c czynili rzeczy obrzydliwe. Mo\u017cna oczywi\u015bcie temu przeczy\u0107 i \u017cy\u0107 w jakiej\u015b ahistorycznej bajce, ale nie ma to nic wsp\u00f3lnego z prawd\u0105. I tyle.<\/p>\n

Odbieranie Mausa\u00a0<\/i>przez pryzmat tych dw\u00f3ch czy trzech scen, w kt\u00f3rych polscy chrze\u015bcijanie czyni\u0105 jakie\u015b \u015bwi\u0144stwa, jest zreszt\u0105 egoistycznie i niezwykle krzywdz\u0105ce dla komiksu i je\u017celi czego\u015b dowodzi to tylko egocentrycznego zafiksowania atakuj\u0105cego. Bo Maus<\/i> jest zupe\u0142nie nie o tym. O czym wi\u0119c jest? Jak ka\u017cda dobra historia – o wielu rzeczach. Ja napisz\u0119 o czym dla mnie<\/strong> jest Maus<\/i>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Po pierwsze wi\u0119c: o skali. Opowie\u015bci o Holocau\u015bcie radzi\u0107 sobie musz\u0105 z pewnym smutnym paradoksem. Opowiadaj\u0105 je ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli, przez co czytelnik instynktownie umniejsza rozmiar zbrodni, bo \u201enie mog\u0142o by\u0107 tak \u017ale, skoro opowiadacz jako\u015b to przetrwa\u0142\u201d. Maus<\/i> radzi sobie z tym problemem dwojako. Po pierwsze, niemal za ka\u017cdym razem, kiedy W\u0142adek opowiada o jakie\u015b osobie trzeciej, chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej dowiadujemy si\u0119, jak zgin\u0119\u0142a (zastrzelona, zagazowana, zag\u0142odzona\u2026). W przedostatnim rozdziale jest nawet \u0142ami\u0105ca serce scena przegl\u0105dania fotografii po rodzinie Anji. Zar\u00f3wno W\u0142adek jak i jego \u017cona pochodzili z bardzo licznych rodzin. W\u0142adek wylicza wi\u0119c kolejnych cz\u0142onk\u00f3w wielkiego rodu Zylberg\u00f3w i opowiada, jak zgin\u0119li. A gdy dochodzi do swojego drzewa genealogicznego m\u00f3wi tylko: \u201eZ reszty mojej rodziny (prze\u017cy\u0142 jeszcze brat W\u0142adka – przyp. T.P.) nic nie zosta\u0142o, cho\u0107by nawet zdj\u0119cie\u201d. Staraj\u0105cy si\u0119 zrozumie\u0107 swojego ojca Art chodzi do terapeuty – r\u00f3wnie\u017c ocala\u0142ego z Holocaustu – t\u0142umacz\u0105cego mu w pewnym momencie, \u017ce o przetrwaniu w obozie decydowa\u0142 czysty przypadek. Nic wi\u0119cej. \u017badne umiej\u0119tno\u015bci W\u0142adka, \u017cadna zaradno\u015b\u0107, \u017cadna si\u0142a czy wola przetrwania nie mia\u0142y absolutnie \u017cadnego znaczenia w obliczy obliczonej na miliony machiny, kt\u00f3r\u0105 skonstruowali Niemcy.<\/p>\n

Po drugie i chyba bardziej wstrz\u0105saj\u0105ce, dla W\u0142adka Holocaust si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142. \u201eOn nie ocala\u0142\u201d – m\u00f3wi Art do swojej \u017cony, po wys\u0142uchaniu kolejnej wstrz\u0105saj\u0105cej historii i \u015bwiadkowaniu kolejnemu wybuchowi ojca, kt\u00f3ry, jak m\u00f3wi podtytu\u0142 pierwszej cz\u0119\u015bci, ci\u0105gle \u201ekrwawi histori\u0105\u201d (w czasie tera\u017aniejszym). Stary Spiegelman prze\u017cywa\u0142 Zag\u0142ad\u0119 do ostatniego ze swoich dni. Cho\u0107 uda\u0142o mu si\u0119 przetrwa\u0107 Auschwitz i uciec wpierw do Szwecji, a p\u00f3\u017aniej do USA, to nigdy ju\u017c nie przesta\u0142 zachowywa\u0107 si\u0119 jak wi\u0119zie\u0144 obozu zag\u0142ady – odk\u0142ada\u0107 na czarn\u0105 godzin\u0119 bezwarto\u015bciowych kawa\u0142k\u00f3w papieru, zapa\u0142ek i resztek jedzenia; \u017cy\u0107 w ci\u0105g\u0142ym napi\u0119ciu, przekonany, \u017ce otaczaj\u0105 go ludzie, kt\u00f3rzy w ka\u017cdej chwili zmieni\u0107 si\u0119 mog\u0105 w morderc\u00f3w.<\/p>\n

Holocaust jest dla W\u0142adka tak \u017cywy, \u017ce przedar\u0142 si\u0119 i do \u017cycia jego syna, Arta. W\u015bciek\u0142y i przera\u017cony W\u0142adek i za\u0142amana Anja nie tylko zatruli swemu dziecku m\u0142odo\u015b\u0107, ale i zatruwaj\u0105 doros\u0142o\u015b\u0107. W\u0142adek – swoim wiecznym znerwicowaniem, kt\u00f3re ka\u017ce mu wychowywa\u0107 syna w ci\u0105g\u0142ym napi\u0119ciu i makabrze (ca\u0142y komiks zaczyna si\u0119 od sceny, w kt\u00f3rej W\u0142adek m\u00f3wi kilkuletniemu Artowi, \u017ce nic nie wie o swoich przyjacio\u0142ach, bo \u201ety ich zamknij razem na tydzie\u0144 do jednego pokoju, bez \u017cadnego jedzenia, to ty wtedy dopiero b\u0119dziesz wiedzie\u0107, jakie oni s\u0105 przyjaciele!\u201d). Anja – samob\u00f3jstwem, kt\u00f3re wp\u0119dzi\u0142o Arta w depresj\u0119 i doprowadzi\u0142o do hospitalizacji w szpitalu psychiatrycznym.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nieko\u0144cz\u0105ca si\u0119 Zag\u0142ada jest dla Arta niemal namacalna, tak realna, \u017ce zupe\u0142nie na marginesie padaj\u0105 tu zdania zas\u0142uguj\u0105ce na ca\u0142e eseje: \u201e\u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce nie mog\u0142em by\u0107 w Auschwitz razem z rodzicami, \u017ceby zrozumie\u0107 co oni naprawd\u0119 przeszli\u201d albo \u201enic, co m\u00f3g\u0142bym osi\u0105gn\u0105\u0107 nie da si\u0119 por\u00f3wna\u0107 z przetrwaniem Auschwitz\u201d. Ale czy cz\u0142owiek wychowany w cieniu zmar\u0142ego brata (idea\u0142u obecnego tylko na zdj\u0119ciu, z kt\u00f3rym \u017cywy i niedoskona\u0142y Art nie mia\u0142 szans konkurowa\u0107) m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107 co\u015b innego? To nie przypadek, \u017ce Art, syn ocalonych z Holocaustu, w pewnym momencie swojego \u017cycia ka\u017cdego ze swoich rodzic\u00f3w wyzywa od morderc\u00f3w.<\/p>\n

Po trzecie: jest te\u017c Maus<\/i> pi\u0119kn\u0105, niemal hollywoodzk\u0105, opowie\u015bci\u0105 o mi\u0142o\u015bci i prawdziwym oddaniu. Niemal, bo jednak rozgrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 w nieludzkich czasach, po\u015br\u00f3d stos\u00f3w trup\u00f3w i ko\u0144cz\u0105c\u0105 przegran\u0105 wszystkich – samob\u00f3jczyni Anji, rozbitego W\u0142adka i pozbawionego rodzic\u00f3w Arta. Ale przecie\u017c wojenna historia W\u0142adka i Anji jest poruszaj\u0105ca. Mo\u017cna starego Spiegelmana – wsp\u00f3\u0142czesnego i wojennego – ocenia\u0107 r\u00f3\u017cnie, lecz spos\u00f3b, w jaki traktuje Anj\u0119, jak bardzo stara si\u0119 jej pom\u00f3c, a p\u00f3\u017aniej odnale\u017a\u0107 jest cudowny. W najgorszej historycznej zamieci, gdy wok\u00f3\u0142 dymi\u0105 kominy i wal\u0105 si\u0119 imperia, on wci\u0105\u017c ma j\u0105 na oku i robi absolutnie wszystko, co mo\u017ce, by ocala\u0142a. W finale dochodzi nawet do rozrywaj\u0105cego serce spotkania, a Anja i W\u0142adek po wielu miesi\u0105cach rozstania, w ko\u0144cu wpadaj\u0105 sobie w ramiona (a p\u00f3\u017aniej spoczywaj\u0105 obok siebie w skromnym, wsp\u00f3lnym grobie).<\/p>\n

Po czwarte: jednym z najwa\u017cniejszych zagadnie\u0144 autobiografii i wszelkiego pisarstwa non-fiction jest problem wiarygodno\u015bci. Niestety, wi\u0119kszo\u015bci autor\u00f3w i czytelnik\u00f3w jest to zagadnienie ca\u0142kowicie obce, bo po co sobie zaprz\u0105ta\u0107 g\u0142ow\u0119 jakimi\u015b w\u0105tpliwo\u015bciami, skoro mo\u017cna po prostu dobrze si\u0119 bawi\u0107? Ja jako\u015b nieumiej\u0119tnie i pokracznie pr\u00f3bowa\u0142em zrobi\u0107 o tym komiks, ale Art Spiegelman w latach 80. zrobi\u0142 o tym arcydzie\u0142o godne Pulitzera. Maus<\/i> nie jest bowiem prost\u0105 opowie\u015bci\u0105 o Holocau\u015bcie, przedstawiaj\u0105c\u0105 niepodwa\u017calne fakty. Maus<\/i> jest \u015bwiadectwem W\u0142adka Spiegelmana – cz\u0142owieka niegodnego zaufania, starca, kt\u00f3ry ma dziury w pami\u0119ci i cz\u0119sto po prostu nie jest pewien lub nie pami\u0119ta. Kojarzycie orkiestr\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z \u017byd\u00f3w, a graj\u0105c\u0105 u wej\u015bcia do Auschwitz? Na pewno kojarzycie – s\u0105 na ten temat sceny filmowe, setki \u015bwiadectw, dobrze udokumentowane publikacje. No wi\u0119c W\u0142adek, kt\u00f3ry w tym Auschwitz naprawd\u0119 by\u0142 – nie pami\u0119ta.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Inn\u0105 spraw\u0105 jest opowie\u015b\u0107 o Anji, jednej przecie\u017c z najwa\u017cniejszych os\u00f3b w \u017cyciu Arta i W\u0142adka. Ca\u0142\u0119 jej histori\u0119 poznajemy tylko ze s\u0142\u00f3w m\u0119\u017ca, bo ona sama nie mo\u017ce ju\u017c jej opowiedzie\u0107. Nie ma te\u017c po niej \u017cadnych pami\u0105tek – wszystkie je zniszczy\u0142 W\u0142adek, kt\u00f3ry wpierw zrobi\u0142 wszystko, by uratowa\u0107 swoj\u0105 \u017con\u0119, a p\u00f3\u017aniej, metaforycznie, ale jednak, j\u0105 zabi\u0142.<\/p>\n

Spiegelman radzi sobie z problemem wiarygodno\u015bci w bardzo komiksowy komiks. Czyni proces tw\u00f3rczy tematem.\u00a0Maus<\/em> jest wi\u0119c nie tylko komiksem o Arcie, W\u0142adku czy stosunkach Arta i W\u0142adka, ale i komiksem o powstawaniu komiksu. Spiegelman praktycznie nie przemawia do czytelnika (poza s\u0142ynnym drugim rozdzia\u0142em drugiej cz\u0119\u015bci), jednak sprytnie wplata w narracj\u0119 sceny opisuj\u0105ce prace nad\u00a0Mausem\u00a0<\/em>– troch\u0119, jakby zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce ten komiks stanie si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych osi\u0105gni\u0119\u0107 w jego \u017cyciu. Mamy wi\u0119c nie tylko sceny z nagrywaniem i ods\u0142uchiwaniem opowie\u015bci W\u0142adka, ale i rozwa\u017cania na temat zwierz\u0119cej metafory, czy cudowny (najs\u0142ynniejszy) rozdzia\u0142, w kt\u00f3rym Spiegelman sprawdza, jak daleko mo\u017ce si\u0119 z t\u0105 metafor\u0105 posun\u0105\u0107. A to obrazuj\u0105c siebie samego jako cz\u0142owieka w masce \u015bwini, a to zwracaj\u0105c si\u0119 wprost do czytelnika, a to rysuj\u0105c siebie rysuj\u0105cego (do tego przy biurku stoj\u0105cym na stosie wychudzonych trup\u00f3w), a to zn\u00f3w \u017cartuj\u0105cego, \u017ce nie powinien przedstawia\u0107 prawdziwych zwierz\u0105t, bo rozwali mu to przekaz. Mo\u017cna te zabiegi odebra\u0107 jako gr\u0119 z czytelnikiem, mo\u017cna te\u017c odnale\u017a\u0107 z nich pr\u00f3b\u0119 odpowiedzi na prastare pytanie – jak opowiedzie\u0107 o niewys\u0142owionym horrorze, jakim by\u0142a Zag\u0142ada. Spiegelmanowi wydaje si\u0119, \u017ce znalaz\u0142 spos\u00f3b, nie ma w nim jednak tyle pychy, by by\u0107 go absolutnie pewnym. I swoimi w\u0105tpliwo\u015bciami dzieli si\u0119 z czytelnikiem. Wszak robienie komiksu o Holocau\u015bcie w latach 80. by\u0142o przecie\u017c niewyobra\u017caln\u0105 bezczelno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Pytacie si\u0119 czasem, jaki komiks przeczyta\u0107 jako pierwszy. Nie wiem, czy Maus<\/i> jest dobrym wst\u0119pem do nowego medium, ale na pewno jest to lektura obowi\u0105zkowa dla ka\u017cdego, nie tylko komiksowych freak\u00f3w. A gdy nast\u0119pnym razem gdzie\u015b przeczytacie, \u017ce komiks Spiegelmana jest antypolski, bo \u015bwinie, to wiedzcie, \u017ce to bzdury. Maus<\/i> jest o wielu, bardzo wielu rzeczach, ale na pewno nie jest o polskich chrze\u015bcijanach i na pewno nie jest polskim chrze\u015bcijanom nieprzychylny. I skrajnym, egoistycznym skurwysy\u0144stwem jest bra\u0107 tragiczn\u0105 histori\u0119 W\u0142adka i Anji, opowiedzian\u0105 w genialnym komiksie ich syna, i interpretowa\u0107 j\u0105 tylko przez pryzmat swojego idealnego narodu. Kt\u00f3ry nigdy nie istnia\u0142.<\/p>\n

pisa\u0142 Tomek Pstr\u0105gowski<\/p>\n

PS Niekt\u00f3re grafiki s\u0105 z angielskiej wersji, bo nie chcia\u0142o mi si\u0119 skanowa\u0107 i po prostu \u015bci\u0105ga\u0142em z Google.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

27 czerwca w wypadku samochodowym zmar\u0142 Piotr Bikont, polski dziennikarz, m\u0105\u017c Anny Bikont (wsp\u00f3\u0142autorki \u015bwietnych ksi\u0105\u017cek Lawina i kamienie i My z Jedwabnego), kt\u00f3rego osobi\u015bcie kojarz\u0119 przede wszystkim jako autora genialnego t\u0142umaczenia Mausa Arta Spiegelmana – jednego z najwa\u017cniejszych, je\u017celi nie najwa\u017cniejszego, komiks\u00f3w w historii. Jak\u0105\u015b ponur\u0105 ironi\u0105 losu jest fakt, i\u017c Bikont zmar\u0142 w […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[124,7],"tags":[108,109,23,107,31],"class_list":["post-2236","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-teksty","category-tomka-pisanie","tag-art-spiegelman","tag-holocaust","tag-komiks","tag-maus","tag-tomasz-czyta"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2236","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2236"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2255,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2236\/revisions\/2255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}