{"id":2180,"date":"2017-07-01T19:04:16","date_gmt":"2017-07-01T19:04:16","guid":{"rendered":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=2180"},"modified":"2017-07-06T07:51:04","modified_gmt":"2017-07-06T07:51:04","slug":"tomasz-czyta-stolp","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=2180","title":{"rendered":"Tomasz czyta: „Stolp”"},"content":{"rendered":"

<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

Zacznijmy od oczywisto\u015bci. \u201eStolp\u201d narysowany jest tak, \u017ce kurwa ma\u0107.<\/p>\n

<\/p>\n

Prace Wojtka Stefa\u0144ca pozna\u0142em w 2011 roku, przy okazji \u201eSzelek\u201d – drugiej cz\u0119\u015bci cyklu Jerzego Szy\u0142aka. Od tamtej pory jest to dla mnie jeden z najwybitniejszych rysownik\u00f3w naszych czas\u00f3w, ka\u017cdym kolejnym komiksem udowadniaj\u0105cy swoj\u0105 klas\u0119, a \u201eNoir\u201d i \u201eLud\u017ami, kt\u00f3rzy nie brudz\u0105 sobie r\u0105k\u201d zapisuj\u0105cy si\u0119 do historii polskiego komiksu (i przy okazji wchodz\u0105cy do Telexpressowej Galerii Ludzi Pozytywnie Zakr\u0119conych, zasiadaj\u0105c w lo\u017cy geniuszy-psychopat\u00f3w, przy kt\u00f3rych czujesz si\u0119 malutki).<\/p>\n

\"\"<\/a>Pe\u0142nowymiarowy, wizyjny artysta. Cz\u0142owiek, kt\u00f3rego komiksy trzeba czyta\u0107 po kilka razy, tylko po to, by ka\u017cdy, cudownie psychodeliczny kadr wycisn\u0105\u0107 do cna*. Spos\u00f3b w jaki Stefaniec manipuluje fizjonomi\u0105 swoich postaci, jak operuje barwami, jak przeskakuje ze stylu do stylu (przez ca\u0142y czas pozostaj\u0105c najbli\u017cej Witkacego – przynajmniej dla mnie, cz\u0142owieka, kt\u00f3ry na malarstwie nie zna si\u0119 w og\u00f3le)\u2026 To zapiera dech w piersiach. W sensie dos\u0142ownie – czytasz takie na przyk\u0142ad \u201eWr\u00f3\u0107 do mnie jeszcze raz\u201d i zapominasz oddycha\u0107, bo nie chcesz zak\u0142\u00f3ci\u0107 tej pi\u0119knej chwili nirvany.<\/p>\n

\u201eStolp\u201d wygl\u0105da pi\u0119knie nawet wtedy, gdy wygl\u0105da ohydnie, bo akurat z g\u0142owy denata wype\u0142za robactwo. Stefaniec, kt\u00f3ry ju\u017c ze Sztyborem prze\u0107wiczy\u0142 obrazowanie halucynogennych, narkotycznych wizji, jedzie tutaj bez \u017cadnych hamulc\u00f3w i kompleks\u00f3w. Niemal ka\u017cdy kadr jest szalony, p\u0142ynny i nieuchwytny, a postaci i \u015bwiat przedstawiony ze\u015blizguj\u0105 si\u0119 w psychodeliczne szale\u0144stwo tak naturalnie, \u017ce po kilku stronach przestajemy si\u0119 temu dziwi\u0107 i przyjmujemy do wiadomo\u015bci, i\u017c taki to jest po prostu \u015bwiat. Jedyne, na co zwr\u00f3ci\u0142em uwag\u0119, to nieco zbyt konserwatywne kadrowanie. Czytelne i \u201ekwadratowo-prostok\u0105tne\u201d, podczas gdy do wizji tak szalonych jak w \u201eStolpie\u201d by\u0107 mo\u017ce bardziej pasowa\u0142yby jazdy w stylu Andreasa. Plansze-zagadki, wprowadzaj\u0105ce czytelnika w zak\u0142opotanie; stawiaj\u0105ce przed nim \u0142amig\u0142\u00f3wk\u0119 i zamykaj\u0105ce go w labiryncie takim samym, w jakim znajduj\u0105 si\u0119 postaci komiksu.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Akcja \u201eStolpa\u201d (narysowanego, co ju\u017c wiecie, przez Stefa\u0144ca, a napisanego przez znanego pisarza, kt\u00f3rego ksi\u0105\u017cki nigdy nie czyta\u0142em, bom g\u0142upi: Daniela Odij\u0119) rozgrywa si\u0119 w jakiej\u015b dalekiej, ponurej przysz\u0142o\u015bci, w kt\u00f3rej niedobitki ludzko\u015bci zgromadzi\u0142y si\u0119 w ostatnim, niesko\u0144czonym mie\u015bcie, Bardo. Rz\u0105dzonym przez wszechw\u0142adnego Naczelnego, a nap\u0119dzanym przez farmaceutyki pozwalaj\u0105ce chocia\u017cby na telepatyczn\u0105 komunikacj\u0119 (lub wy\u017ceraj\u0105ce ludziom wn\u0119trzno\u015bci od \u015brodka, jak popularny w mie\u015bcie narkotyk – Styks). Problem w tym, \u017ce Bardo umiera. Ca\u0142kiem dos\u0142ownie, rozpadaj\u0105 si\u0119 bowiem jego budynki. Umieraj\u0105 te\u017c ostatnie zwierz\u0119ta i powoli wymiera ludzko\u015b\u0107 – kt\u00f3r\u0105 jaka\u015b tajemnicza zaraza pozbawi\u0142a zdolno\u015bci do reprodukcji. Nadziej\u0105 na przetrwanie zar\u00f3wno miasta, jak i cz\u0142owieka jest program eksperyment\u00f3w na dzieciach prowadzony przez doktora Majnda. Ale ten, jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107, nie cieszy si\u0119 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d obywateli. G\u0142\u00f3wnym bohaterem jest p\u00f3ki co Stolp – rozpadaj\u0105cy si\u0119, odpalaj\u0105cy papierosa od papierosa i \u0142ykaj\u0105cy wci\u0105\u017c jakie\u015b pigu\u0142y \u0142owca, poszukuj\u0105cy dla miasta dzieci. Innymi wa\u017cnymi graczami s\u0105 dwup\u0142ciowy przyjaciel Stolpa, artysta performer Rege; i jaki\u015b podejrzany szef lokalnej mafii, z kt\u00f3rym Naczelny ma w\u0142asne porachunki. Co ciekawe, w tomie pierwszym nie ma \u017cadnej znacz\u0105cej postaci kobiety (poza, widzian\u0105 tylko na plakatach, dziewczynk\u0105, kt\u00f3rej szuka Stolp).<\/p>\n

Nie chc\u0119 po pierwszym tomie wyrokowa\u0107 o temacie ca\u0142ej tetralogii, ale poza oczywistymi – ulotno\u015bci\u0105 rzeczywisto\u015bci i \u015bwiadomo\u015bci – na pierwszy plan wysuwa si\u0119 kwestia rodzicielstwa. I egoizmie i odpowiedzialno\u015bci rodzica. To temat, do kt\u00f3rego Odija nawi\u0105zuje niemal w ka\u017cdym w\u0105tku. Odbierane rodzicom dzieci s\u0105 nadziej\u0105 na przetrwanie Bardo (dawan\u0105 miastu przez Naczelnika – despotycznego ojca ludzko\u015bci). Zdobywa\u0107 je pomaga sam Stolp. Kt\u00f3ry zreszt\u0105 najprawdopodobniej sam straci\u0142 dziecko (cho\u0107 r\u00f3wnie dobrze Rita mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 klasyczn\u0105, noirow\u0105, zagubion\u0105 kochank\u0105) i w ko\u0144cowych scenach dostaje szans\u0119, by w jaki\u015b spos\u00f3b dziecko odzyska\u0107 (inne). Du\u017co si\u0119 tu te\u017c m\u00f3wi o \u015bwiecie, przekazywanym kolejnym pokoleniom. Stolp, Naczelnik, Majnd, Rege zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 z pokolenia rz\u0105dz\u0105cych \u015bwiatem egoist\u00f3w, eksploatuj\u0105cych bez zahamowa\u0144 ko\u0144cz\u0105ce si\u0119 zasoby umieraj\u0105cego Bardo. Zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce pozostawi\u0105 po sobie jakie\u015b niewyobra\u017calne, niemo\u017cliwe do zamieszkania \u015bmietnisko, ale chyba niewiele mog\u0105 na to poradzi\u0107. Zreszt\u0105, i tak nie wierz\u0105, \u017ce \u015bwiat przetrwa.<\/p>\n

Inna my\u015bl, ta o naturze rzeczywisto\u015bci i \u015bwiadomo\u015bci. W trakcie jednej ze swoich narkotycznych wizji Stolp my\u015bli: \u201eJe\u015bli my\u015blisz, \u017ce znasz r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy jaw\u0105 a snem, \u015bnisz. Je\u015bli jeste\u015b pewien tego, co widzisz i za czym d\u0105\u017cysz, \u015bnisz. Przebudzenie to skok w kolejny sen<\/strong>. \u015awiat mi\u0119dzy snem i jaw\u0105 to rzeczywisto\u015b\u0107 \u015bmierci\u201d**. Te enigmatyczne zdania wydaj\u0105 mi si\u0119 chwyta\u0107 to, co dzieje si\u0119 na kartach \u201eStolpa\u201d. \u015awiat wykreowany przez Odij\u0119 i Stefa\u0144ca to oniryczno-psychodeliczny labirynt, w kt\u00f3rym niczego nie mo\u017cna by\u0107 pewnym. Owszem, kryje si\u0119 w tym grz\u0119zawisku tradycyjna fabu\u0142a (prywatny detektyw dostaje na ostatnich stronach zlecenie, a dr Majnd staje przed zagadk\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce uratowa\u0107 Bardo), ale chwytanie si\u0119 jej mo\u017ce by\u0107 z\u0142udne. Wa\u017cniejsze jest tu wszystko, co dzieje si\u0119 pomi\u0119dzy. W\u0119dr\u00f3wki w snach i narkotycznych wizjach. Przywo\u0142ywane raz po raz poetyckie monologi, z kt\u00f3rych sporo pochodzi z poezji Le\u015bmiana. Miasto \u017cyj\u0105ce samo dla siebie, jednocze\u015bnie neonowe i oniryczne; architektonicznie bardzo \u201eobecne\u201d i na skraju samorozpadu; jazgotliwe niczym reklama telewizyjna ale i puste i, nie wiem, samotne (?). \u201eStolp\u201d dzieje si\u0119 w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym pytanie o rzeczywisto\u015b\u0107 wydaje si\u0119 grubym nietaktem. To opowie\u015b\u0107 zlepiona z antyutopii, krymina\u0142u, narkotyk\u00f3w, sn\u00f3w i poezji. Dok\u0142adnie tak dziwaczna i (p\u00f3ki co) nieuchwytna, jak mo\u017cecie sobie wyobrazi\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Je\u017celi w\u0142a\u015bnie o t\u0119 nieuchwytno\u015b\u0107 chodzi\u0142o autorom, to odnie\u015bli sukces. \u201eStopla\u201d czyta si\u0119 w podkr\u0119conym na pe\u0142en regulator trybie \u201eco jest kurwa?\u201d. Z jednej strony to fajne, ale z drugiej bardzo nie. Bo \u201eStolp\u201d potrafi zm\u0119czy\u0107 i bardzo do siebie zniech\u0119ci\u0107. Wymykaj\u0105cy si\u0119 zrozumieniu \u015bwiat \u0142atwo odrzuci\u0107, tym bardziej, \u017ce t\u0142umaczony jest wci\u0105\u017c i wci\u0105\u017c, jakby autorzy nie wierzyli w inteligencj\u0119 czytelnika. Be\u0142kotliwe truizmy wyg\u0142aszane przez Stolpa mog\u0105 \u015bmieszy\u0107. A ten fabularny szkielet, kt\u00f3ry ma czytelnika poprowadzi\u0107 przez histori\u0119, mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 niewystarczaj\u0105cy. Wszystko to „mo\u017ce”, bo „Stolp” to przede wszystkim pierwsza cz\u0119\u015b\u0107. I nie wiem, czy najgorsz\u0105 decyzj\u0105 zar\u00f3wno autor\u00f3w jak i wydawnictwa, nie by\u0142a w\u0142a\u015bnie ta o podzieleniu \u201eTetralogii Bardo\u201d na wydawane co 2-3 lata tomy (o ile b\u0119dziemy mie\u0107 szcz\u0119\u015bcie, znaj\u0105c polskie serie komiksowe, mo\u017ce to trwa\u0107 o wiele d\u0142u\u017cej, mo\u017ce si\u0119 nawet nigdy nie sko\u0144czy\u0107 [cho\u0107 Stefaniec zapewnia, \u017ce si\u0119 sko\u0144czy]). Lektura samego \u201eStolpa\u201d to fascynuj\u0105ce do\u015bwiadczenie, kt\u00f3re jednak nie daje poczucia \u017cadnego \u201edomkni\u0119cia\u201d, towarzysz\u0105cego zazwyczaj zamykaniu ksi\u0105\u017cki. Oczywiste jest dla mnie, \u017ce przed lektur\u0105 drugiego tomu, pierwszy b\u0119d\u0119 musia\u0142 przeczyta\u0107 od nowa – nie ma takiej opcji, bym za dwa lata pami\u0119ta\u0142 wszystkie wskaz\u00f3wki i pourywane my\u015bli. Przed trzecim, b\u0119d\u0119 musia\u0142 przeczyta\u0107 tom pierwszy i drugi. A przed czwartym, zn\u00f3w wszystkie trzy. Sko\u0144czy si\u0119 to wi\u0119c tak, \u017ce za 8 lat (jak B\u00f3g da!) i tak b\u0119d\u0119 czyta\u0142 \u201eBardo\u201d w ca\u0142o\u015bci – jak pot\u0119\u017cn\u0105, wieluset stronicow\u0105 powie\u015b\u0107 graficzn\u0105, o kt\u00f3rej wcze\u015bniej s\u0142ysza\u0142em, z kt\u00f3r\u0105 mam jakie\u015b wspomnienia i skojarzenia, ale kt\u00f3r\u0105 mog\u0119 poj\u0105\u0107 dopiero teraz.<\/p>\n

Albo i nie.<\/p>\n

* Przyk\u0142ad ze „Stolpa” – \u015bled\u017acie balonikowego pieska w scenie rozmowy u Rege<\/p>\n

** Lu\u017ana my\u015bl na marginesie: zwr\u00f3\u0107cie uwag\u0119, jak cz\u0119sto w „Stolpie” kto\u015b (zazwyczaj Stolp) przechodzi przez jakie\u015b drzwi. Kojarzycie to \u015bmieszne uczucie ze sn\u00f3w, \u017ce ka\u017cde drzwi mog\u0105 prowadzi\u0107 kij wie gdzie?<\/p>\n

 <\/p>\n

DISCLAIMER:<\/strong> Znam i lubi\u0119 Wojtka Stefa\u0144ca; komiks wyda\u0142o wydawnictwo, kt\u00f3re wyda\u0142o tak\u017ce m\u00f3j komiks; nie znam tw\u00f3rczo\u015bci Daniela Odiji, ale postaram si\u0119 co\u015b przeczyta\u0107 w najbli\u017cszym czasie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zacznijmy od oczywisto\u015bci. \u201eStolp\u201d narysowany jest tak, \u017ce kurwa ma\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[98,23,56,100,31,99],"class_list":["post-2180","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tomka-pisanie","tag-daniel-odija","tag-komiks","tag-recenzja","tag-stolp","tag-tomasz-czyta","tag-wojciech-stefaniec"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2180","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2180"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2180\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2212,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2180\/revisions\/2212"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}