{"id":2159,"date":"2017-06-23T11:46:02","date_gmt":"2017-06-23T11:46:02","guid":{"rendered":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=2159"},"modified":"2017-06-23T11:48:18","modified_gmt":"2017-06-23T11:48:18","slug":"tomasz-czyta-pragnienie-richard-flanagan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=2159","title":{"rendered":"Tomasz czyta: „Pragnienie” Richarda Flanagana"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Po \u201ePragnienie\u201d si\u0119ga\u0142em z pewn\u0105 tak\u0105 nie\u015bmia\u0142o\u015bci\u0105. Richard Flanagan znokautowa\u0142 mnie jaki\u015b czas temu nagrodzonymi Bookerem \u201e\u015acie\u017ckami P\u00f3\u0142nocy\u201d. Przepi\u0119kn\u0105 i tragiczn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3r\u0105 odebra\u0142em tak osobi\u015bcie, \u017ce od razu zaliczy\u0142em do grona najlepszych, jakie w \u017cyciu czyta\u0142em. Ba\u0142em si\u0119 wi\u0119c, \u017ce \u201ePragnienie\u201d nie b\u0119dzie r\u00f3wnie wybitne, a przez to b\u0119dzie rozczarowaniem i zniech\u0119ci mnie do Flanagana. Niepotrzebnie oczywi\u015bcie.<\/p>\n

<\/p>\n

Chyba najwa\u017cniejsz\u0105 bohaterk\u0105 \u201ePragnienia\u201d jest Mathinna – aboryge\u0144ska dziewczynka, z jednej strony obserwuj\u0105ca konanie swojego ludu, z drugiej za\u015b b\u0119d\u0105ca obiektem przedziwnego eksperymentu pedagogicznego, w ramach kt\u00f3rego zosta\u0142a zaadoptowana przez sir Johna Franklina, gubernatora Ziemi van Diemena (Tasmanii) i jego \u017con\u0119 Lady Jane. Ma\u0142a czarna dziewczynka staje pomi\u0119dzy dwiema cywilizacjami – z jednej strony \u017cy\u0142a w\u015br\u00f3d swoich na tyle d\u0142ugo, \u017ce w oczach Brytyjczyk\u00f3w wci\u0105\u017c jest dzika; z drugiej, oderwano j\u0105 od rodziny, gdy by\u0142a bardzo ma\u0142a, by zrobi\u0107 z niej maskotk\u0119 i przyk\u0142ad. To si\u0119 oczywi\u015bcie mog\u0142o sko\u0144czy\u0107 tylko tragedi\u0105, i tylko w czasach szalej\u0105cej kolonizacji, porz\u0105dni ludzie mogli s\u0105dzi\u0107, \u017ce takie post\u0119powanie nie tylko ma sens, ale i jest moralne.<\/p>\n

\"\"Ale Flanagan nie skupia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na Mathinnie. R\u00f3wnie wa\u017cni s\u0105 w \u201ePragnieniu\u201d Franklinowie. On, stateczny brytyjski sir, niegdy\u015b uczestnik ryzykownych wypraw arktycznych, a obecnie znudzony i bezwiedny urz\u0119dnik korony, kt\u00f3remu wydaje si\u0119, \u017ce wszystko mo\u017ce (bo przecie\u017c jest sir). Ona, steruj\u0105ca ma\u0142\u017ce\u0144stwem, bardzo ambitna, ale i szalenie niespe\u0142niona. A w przysz\u0142o\u015bci jeszcze Charles Dickens, najwybitniejszy pisarz swoich czas\u00f3w, kt\u00f3rego Lady Jane anga\u017cuje do obrony dobrego imienia sir Johna (kt\u00f3rego kolejna wyprawa arktyczna ko\u0144czy si\u0119 s\u0142ynn\u0105 katastrof\u0105 i plotkami o kanibalizmie). Nie jest to Dickens pos\u0105gowy i socjalistyczny. Flanagana bardziej ni\u017c wystawianie laurki interesuje przedstawienie cz\u0142owieka pe\u0142nego nami\u0119tno\u015bci i w\u0105tpliwo\u015bci. Z jednej strony cholernie charyzmatycznego i pewnego siebie, z drugiej zakompleksionego, porywczego i przegranego. Jak wszyscy bohaterowie \u201ePragnienia\u201d.<\/p>\n

Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce Flanagan bywa kiczowaty i \u017cywi niezdrowe upodobanie do melodramatu. By\u0142o to wida\u0107 w \u201e\u015acie\u017ckach P\u00f3\u0142nocy\u201d i wida\u0107 w \u201ePragnieniu\u201d. Zdarzaj\u0105 mu si\u0119 ca\u0142e akapity ckliwo\u015bci czy wymuszone aforyzmy, pochodz\u0105ce jakby spod r\u0119ki zupe\u0142nie innego – o wiele mniej utalentowanego – pisarza. Bywa te\u017c, \u017ce konstruuje sceny, jakby wprost wyj\u0119te z drogiego ameryka\u0144skiego filmu i czytelnikowi, kt\u00f3ry na nie trafia z automatu w\u0142\u0105cza si\u0119 w g\u0142owie hollywoodzka \u015bcie\u017cka d\u017awi\u0119kowa. Ale \u015bwiadom swojego warsztatu Australijczyk u\u017cywa kiczu w bardzo konkretnym celu. By z\u0142ama\u0107 serca czytelnikom. Bo \u201ePragnienie\u201d to przede wszystkim ksi\u0105\u017cka przejmuj\u0105co smutna. M\u00f3wi\u0105ca o niemo\u017cno\u015bci, bezsensie i tych kr\u00f3tkich chwilach, w kt\u00f3rych cz\u0142owiek podejmuje najwa\u017cniejsze decyzje w \u017cyciu, nie zdaj\u0105c sobie z tego nawet sprawy. Niemal wszyscy bohaterowie ko\u0144cz\u0105 przegrani i \u015bwiadomi swojej kl\u0119ski. Nie dlatego, \u017ce zbankrutowali czy umarli (cho\u0107 i to im si\u0119 zdarza), ale dlatego, \u017ce skonfrontowa\u0107 si\u0119 musz\u0105 ze swoim w\u0142asnym nienasyceniem. Zar\u00f3wno sir John, Lady Jane, Protektor Robinson, jak i Charles Darwin doznaj\u0105 w pewnym momencie bolesnego momentu samo\u015bwiadomo\u015bci, w kt\u00f3rym dociera do nich ca\u0142e okrucie\u0144stwo \u015bwiata i tragizm ich los\u00f3w. I nie jest to moment, po kt\u00f3rym cokolwiek si\u0119 odmienia. Flanagan nie wierzy chyba w takie proste rozwi\u0105zania. Zamiast odmiany jest tylko ci\u0105\u017c\u0105ca ju\u017c do ko\u0144ca \u015bwiadomo\u015b\u0107 pora\u017cki.<\/p>\n

Przy ca\u0142ym okrucie\u0144stwie z jakim Flanagan konfrontuje bohater\u00f3w z ich przegranymi \u017cywotami, australijski pisarz pozostanie niezwykle wra\u017cliwy i ludzki. Nikt tu nie jest zwyk\u0142ym draniem. Nikomu nie zostaje wystawiona zbyt surowa ocena. Nawet gdy Flanagan pisze o rzeczach strasznych – chocia\u017cby bezmy\u015blnych zbrodniach kolonializmu – robi to bez prokuratorskiego zaci\u0119cia. Wchodzi do g\u0142\u00f3w swoim bohaterom. Przedstawia ich tok my\u015blenia. Pokazuje, jak z\u0142e rzeczy robi\u0105, ale z drugiej strony nie wierzy w drzemi\u0105ce w cz\u0142owieku, niewyt\u0142umaczalne z\u0142o. Raczej w g\u0142upot\u0119, intelektualne lenistwo\u00a0i sk\u0142onno\u015b\u0107 do pos\u0142ugiwania si\u0119 wygodnymi, my\u015blowymi schematami.<\/p>\n

No i jeszcze j\u0119zyk. T\u0142umaczone przez Macieja \u015awierkockiego ksi\u0105\u017cki Flanagana czyta si\u0119 na jednym wdechu. Flanagan i \u015awierkocki tworz\u0105 urzekaj\u0105co pi\u0119kne zdania – wyrafinowane, skomplikowane, ale na tyle proste by nie psu\u0107 czytelniczego flow. Raz na jaki\u015b czas, raczej cz\u0119\u015bciej ni\u017c rzadziej, zdarz\u0105 si\u0119 te\u017c prawdziwe pere\u0142ki, kt\u00f3re czyta si\u0119 po kilka razy, w postawie szacunku i zazdro\u015bci. Kiedy trzeba fraza Flanagana i \u015awierkockiego jest okrutna, kiedy trzeba, porywaj\u0105ca, ale zawsze ma w sobie ten pi\u0119kny, przejmuj\u0105cy smutek, to nienasycenie, jaki\u015b taki \u201epotencja\u0142 niespe\u0142nienia\u201d, kt\u00f3ry moim zdaniem jest sednem tw\u00f3rczo\u015bci tego pisarza. Zar\u00f3wno \u201ePragnienie\u201d, jak i \u201e\u015acie\u017cki P\u00f3\u0142nocy\u201d s\u0105 tak\u017ce doskonale skomponowane. Rozwijaj\u0105 si\u0119 powoli, niby on niczego, by w \u015brodkowej cz\u0119\u015bci powoli otworzy\u0107 si\u0119 przed czytelnikiem i wci\u0105gn\u0105\u0107 w sw\u00f3j \u015bwiat, a w finale wepchn\u0105\u0107 w prawdziwy wir (chcia\u0142bym napisa\u0107: \u201ewir nami\u0119tno\u015bci\u201d – ale boj\u0119 si\u0119, \u017ce takie sformu\u0142owanie odstraszy wszystkich) – pojawiaj\u0105cy si\u0119 niby nagle, ale jak si\u0119 temu bli\u017cej przyjrze\u0107, to zapowiadany od dawna, b\u0119d\u0105cy logiczn\u0105 konsekwencj\u0105 kierunku, w kt\u00f3rym rozwija\u0142y si\u0119 w\u0105tki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po \u201ePragnienie\u201d si\u0119ga\u0142em z pewn\u0105 tak\u0105 nie\u015bmia\u0142o\u015bci\u0105. Richard Flanagan znokautowa\u0142 mnie jaki\u015b czas temu nagrodzonymi Bookerem \u201e\u015acie\u017ckami P\u00f3\u0142nocy\u201d. Przepi\u0119kn\u0105 i tragiczn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3r\u0105 odebra\u0142em tak osobi\u015bcie, \u017ce od razu zaliczy\u0142em do grona najlepszych, jakie w \u017cyciu czyta\u0142em. Ba\u0142em si\u0119 wi\u0119c, \u017ce \u201ePragnienie\u201d nie b\u0119dzie r\u00f3wnie wybitne, a przez to b\u0119dzie rozczarowaniem i zniech\u0119ci mnie do […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[79,91,89,56,90,92,31,93],"class_list":["post-2159","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tomka-pisanie","tag-ksiazka","tag-literatura","tag-pragnienie","tag-recenzja","tag-richard-flanagan","tag-sciezki-polnocy","tag-tomasz-czyta","tag-wydawnictwo-literackie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2159","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2159"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2159\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2165,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2159\/revisions\/2165"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2159"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2159"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}