{"id":2132,"date":"2017-06-09T09:28:01","date_gmt":"2017-06-09T09:28:01","guid":{"rendered":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=2132"},"modified":"2017-09-02T08:08:37","modified_gmt":"2017-09-02T08:08:37","slug":"tomasz-czyta-czterdziesci-i-cztery-krzysztofa-piskorskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/niezatapialni.com\/?p=2132","title":{"rendered":"Tomasz czyta: „Czterdzie\u015bci i cztery” Krzysztofa Piskorskiego"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

\u201eCzterdzie\u015bci i cztery\u201d to jedna z tych rzadkich ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re zaczynaj\u0105 si\u0119 przeci\u0119tnie (\u017ceby nie powiedzie\u0107: s\u0142abo), ale \u017ce licz\u0105 sobie wiele stron (tutaj: ponad 500) to maj\u0105 czas si\u0119 rozp\u0119dzi\u0107 i z czasem zmieniaj\u0105 si\u0119 w naprawd\u0119 dobre.<\/p>\n

<\/p>\n

Zaczyna\u0142em j\u0105 czyta\u0107 z polecenia zachwyconego Karola Konwerskiego i szczerze m\u00f3wi\u0105c pocz\u0105tkowo nie wiedzia\u0142em w og\u00f3le czy sko\u0144cz\u0119. Bo pierwszych kilkadziesi\u0105t stron jest bole\u015bnie nijakich. Ot, awanturnicza historyjka o Elizie \u017bmijewskiej: dzielnej, nie tak ju\u017c m\u0142odej, polskiej spiskowczyni, kt\u00f3rej Juliusz S\u0142owacki zleca misj\u0119 zamordowania zdrajcy imieniem Konrad, przez kt\u00f3rego upad\u0142o powstanie w 1830 roku.<\/p>\n

Tak, 1830, a nie 1831, bo \u201eCzterdzie\u015bci i cztery\u201d rozgrywa si\u0119 w alternatywnej wersji naszej historii, w kt\u00f3rej na pocz\u0105tku XIX wieku odkryto energi\u0119 etheru, umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 nie tylko bardziej udane mordowanie ludzi, ale i podr\u00f3\u017ce pomi\u0119dzy r\u00f3wnoleg\u0142ymi Ziemiami. Tak jak jednak pisa\u0142em – zaczyna si\u0119 mocno nijako. Pomys\u0142y na Ziemi\u0119 1, Ziemi\u0119 2 i Ziemi\u0119 12 s\u0105 bardzo wt\u00f3rne: ludzie-owady, to naprawd\u0119 nie jest szczyt pomys\u0142owo\u015bci, a w Londynie 2 najciekawszy jest obraz dzikiego kapitalizmu, wprost z Dzikiego Zachodu (czyli: meh). Me pocz\u0105tkowe zniech\u0119cenie by\u0142o tym wi\u0119ksze, \u017ce warsztat Piskorskiego pozostawia sporo do \u017cyczenia. To nie jest pisarz na miar\u0119 China Mi\u00e9ville\u2019a czy Williama Gibsona, jego New Weird jest wi\u0119c pisane p\u0142asko, bez \u017cadnych fajerwerk\u00f3w, fajnych metafor i hipnotyzuj\u0105cego rytmu. Jak typowe, niewstydz\u0105ce si\u0119 swoich korzeni czytad\u0142o. Innym mo\u017ce to nie przeszkadza\u0107, ale dla mnie to jednak rozczarowanko, bo zw\u0142aszcza w ksi\u0105\u017cce traktuj\u0105cej o polskich romantykach i tej szalonej epoce, w kt\u00f3rej wszystko wydawa\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe, spodziewa\u0142em si\u0119 g\u0119stego j\u0119zyka i stylistycznych wodotrysk\u00f3w, a nie typowej popkulturowej przezroczysto\u015bci i opis\u00f3w wprost wyj\u0119tych z podr\u0119cznika kreatywnego pisania.<\/p>\n

\"\"<\/a>\u201eCzterdzie\u015bci i cztery\u201d si\u0119 jednak rozkr\u0119ca i to rozkr\u0119ca w naprawd\u0119 spektakularny spos\u00f3b. Prosta i nudna historyjka o skrytob\u00f3jstwie szybko zmierza w kierunku XIX-wiecznych, europejskich rewolucji, rozwa\u017ca\u0144 na temat mesjanizmu i tego szalonego, polskiego romantyzmu, kt\u00f3ry kaza\u0142 nam si\u0119 wykrwawia\u0107 w kolejnych powstaniach. Im dalej w powie\u015b\u0107 tym dziwniejsze staje si\u0119 te\u017c New Weird. Nagle alternatywne Ziemie staj\u0105 si\u0119 codzienno\u015bci\u0105, a bohaterowie zaczynaj\u0105 podr\u00f3\u017cowa\u0107 statkami podniebnymi, rozmawia\u0107 o utrzymywanym sztucznie przy \u017cyciu Napoleonie czy rozwa\u017ca\u0107 konsekwencje istnienia wielo\u015bwiata i jednotrwaniu. Co wa\u017cniejsze jednak, Piskorskiemu udaje si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 to co Mi\u00e9ville\u2019owi w \u201e\u017belaznej Radzie\u201d – po\u0142\u0105czy\u0107 dziwaczn\u0105 fikcj\u0119 z bardzo przekonuj\u0105c\u0105 wizj\u0105 \u015bwiata. I konsekwentne je ze sob\u0105 sple\u015b\u0107, robi\u0105c z fantastycznych rekwizyt\u00f3w nie tylko fajerwerki, ale i wa\u017cne czynniki, wp\u0142ywaj\u0105ce na rozw\u00f3j cywilizacyjno-polityczny \u015bwiata.<\/p>\n

Odkrycie etheru nie s\u0142u\u017cy Piskorskiemu tylko jako wym\u00f3wka, dzi\u0119ki kt\u00f3rej bohaterowie mog\u0105 do siebie strzela\u0107 z fiku\u015bnych pukawek, ale w przekonuj\u0105cy spos\u00f3b odmienia histori\u0119 \u015bwiata. I tak w trakcie lektury \u201eCzterdzie\u015bci i cztery\u201d mo\u017cemy pozastanawia\u0107 si\u0119, jak potoczy\u0142yby si\u0119 losy, gdyby Napoleon nie poni\u00f3s\u0142 ostatecznej pora\u017cki, pradawne polskie wierzenia by\u0142y inao\u0107 w cz\u0119\u015bci prawdziwe, a Ksi\u0119stwo Warszawskie przetrwa\u0142o d\u0142u\u017cej ni\u017c te smutne osiem lat. Tym bardziej, \u017ce Piskorski ma nosa do postaci i obok zupe\u0142nie fikcyjnych, wy\u0142uskuje z naszej historii tak fascynuj\u0105ce persony, jak Lord Byron, genera\u0142 Dembi\u0144ski czy Emilia Plater (co zaskakuj\u0105ce, najnudniej wypadaj\u0105 S\u0142owacki i Mickiewicz).<\/p>\n

Z czasem rozwija si\u0119 te\u017c romans \u201eCzterdzie\u015bci i cztery\u201d z Romantyzmem (huhu). To sugeruje oczywi\u015bcie ju\u017c tytu\u0142, ale gdy w finale okazuje si\u0119, o co w tym wszystkim chodzi, a kolejne postacie odkrywaj\u0105 swoje motywacje, mo\u017cna si\u0119 poczu\u0107, jak na naprawd\u0119 interesuj\u0105cym wyk\u0142adzie z filozofii romantyk\u00f3w, podczas kt\u00f3rego ca\u0142kiem serio padaj\u0105 takie s\u0142owa jak \u201emesjanizm\u201d, \u201ehistoriozofia\u201d czy \u201eWielka Polska\u201d. Co ciekawe, Piskorski zdaje si\u0119 zadawa\u0107 to samo pytanie, co Orli\u0144ski w \u201ePolska nie istnieje\u201d. Mianowicie: ile warta jest (dla nas, Polak\u00f3w) niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski i na jak wielkie cierpienia byliby\u015bmy gotowi skaza\u0107 nas i innych, byleby t\u0119 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 posiada\u0107? Udziela te\u017c na nie bardzo sensownej, humanitarnej odpowiedzi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eCzterdzie\u015bci i cztery\u201d to jedna z tych rzadkich ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re zaczynaj\u0105 si\u0119 przeci\u0119tnie (\u017ceby nie powiedzie\u0107: s\u0142abo), ale \u017ce licz\u0105 sobie wiele stron (tutaj: ponad 500) to maj\u0105 czas si\u0119 rozp\u0119dzi\u0107 i z czasem zmieniaj\u0105 si\u0119 w naprawd\u0119 dobre.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[124,7],"tags":[78,80,79,81,56,82,83,31],"class_list":["post-2132","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-teksty","category-tomka-pisanie","tag-czterdziesci-i-cztery","tag-krzysztof-piskorski","tag-ksiazka","tag-new-weird","tag-recenzja","tag-romantyzm","tag-steampunk","tag-tomasz-czyta"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2132","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2132"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2132\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2137,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2132\/revisions\/2137"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2132"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2132"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/niezatapialni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2132"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}