![\"graficzka\"](\"http:\/\/www.niezatapialni.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/graficzka.jpg\")
<\/a><\/p>\nJe\u017celi mia\u0142bym znale\u017a\u0107 jedno s\u0142owo na opisanie „Davida Boringa” autorstwa Davida Clowes<\/a>a (spoiler alert: to ten lepszy z dw\u00f3ch komiks\u00f3w), to brzmia\u0142oby ono „niekomfortowy”. Clowes zas\u0142yn\u0105\u0142 w latach 90. dzi\u0119ki serii (wydanej nast\u0119pnie jako powie\u015b\u0107 graficzna) „Ghost World” opowiadaj\u0105cej o dw\u00f3ch niedopasowanych nastolatkach – jak to fajnie uj\u0105\u0142 recenzent Guardiana<\/a>: dwuwymiarowych postaciach uwik\u0142anych w tr\u00f3jwymiarowe problemy. I „David Boring” potwierdza, \u017ce Clowesowi najlepiej wychodzi nie kreowanie postaci, ale wmanipulowywanie ich w niezr\u0119czne sytuacje, w kt\u00f3rych zaskakuj\u0105co \u0142atwo si\u0119 odnale\u017a\u0107. G\u0142\u00f3wny bohater jest tu wi\u0119c kim\u015b w rodzaju bohater\u00f3w Roberta Crumba – ogarni\u0119tym seksualnymi obsesjami, nie\u015bmia\u0142ym, chudym intelektualist\u0105; marz\u0105cym ca\u0142ymi dniami o kobiecych ty\u0142kach (jego supermoc to natychmiastowa wiedza, jaki ty\u0142ek ma kobieta, na kt\u00f3r\u0105 patrzy), zmagaj\u0105cym si\u0119 z l\u0119kiem przed nadopieku\u0144cza matk\u0105 i kompleksem na punkcie dawno utraconego ojca – swoj\u0105 drog\u0105 rysownika dziwacznych komiks\u00f3w superbohaterskich, kt\u00f3re David przegl\u0105da przez ca\u0142y album, a kt\u00f3re dziwnie koresponduj\u0105 z tym, co si\u0119 w\u0142a\u015bnie dzieje w jego \u017cyciu.<\/p>\n Boring jest dwuwymiarow\u0105 postaci\u0105, w kt\u00f3r\u0105 trudno uwierzy\u0107. Nie\u015bmia\u0142y i chudy, odnosi zaskakuj\u0105co spektakularne sukcesy erotyczne (zupe\u0142nie jakby mu to by\u0142o po prostu potrzebne fabularnie); \u015bwiadomy, \u017ce jest narratorem komiksu cz\u0119sto zwraca si\u0119 wprost do czytelnika, chocia\u017cby opisuj\u0105c wprost (i ironicznie) dziewczyn\u0119, z kt\u00f3r\u0105 akurat baraszkuje („Jej sk\u00f3ra jest g\u0142adka i elastyczna, upstrzona dziewcz\u0119cym, \u017c\u00f3\u0142tym meszkiem – jej gibkie, wysportowane cia\u0142o bla bla bla, itd. itp.”); a gdy jego przyjaciel zostaje zamordowany, on cieszy si\u0119, \u017ce sta\u0142 si\u0119 bohaterem krymina\u0142u i jest to w zasadzie jedyna jego reakcja emocjonalna. Ale ju\u017c jego dystans do rzeczywisto\u015bci wcale dwuwymiarowy nie jest – to jak najprawdziwsze uczucie, kt\u00f3re Clowes chwyta w dwa palce, unosi delikatnie i obraca przed oczami czytelnika, by ten m\u00f3g\u0142 mu si\u0119 dobrze przyjrze\u0107 i dostrzeg\u0142 w nim odbicie zakopanych g\u0142\u0119boko, \u017cenuj\u0105cych wspomnie\u0144.<\/p>\n Takie w\u0142a\u015bnie jest gor\u0105ce uczucie Davida do Wendy (a p\u00f3\u017aniej Judy) – despotycznej, fa\u0142szywej pi\u0119kno\u015bci, pozwalaj\u0105cej swemu ch\u0142opcu akurat na tyle, by wci\u0105\u017c za ni\u0105 t\u0119skni\u0142, a nast\u0119pnie znikaj\u0105cej z jego pola widzenia. Albo przyja\u017a\u0144 z Dot – licealn\u0105 kole\u017cank\u0105-lesbijk\u0105 maj\u0105c\u0105 z Davidem z jednej strony zaskakuj\u0105co normalne relacje, a z drugiej strony wci\u0105\u017c sugeruj\u0105c\u0105 jakie\u015b „g\u0142\u0119bsze” uczucie pomi\u0119dzy obojgiem. Albo przeintelektualizowane pr\u00f3by opisania samego siebie i swojego po\u0142o\u017cenia, koresponduj\u0105ce z zaskakuj\u0105co podobnymi pr\u00f3bami podejmowanymi przez czytelnika, rozpaczliwie pr\u00f3buj\u0105cego dopasowa\u0107 pojawiaj\u0105ce si\u0119 z rzadka superbohaterskie kadry do stonowanej, hipseterskiej ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n Tak w\u0142a\u015bnie. Jako\u015b lubi\u0119 ten komiks.<\/p><\/div>\n Clowes podkre\u015bla to niekomfortowe wyobcowanie na poziomie graficznym. Jego kreska jest zab\u00f3jczo precyzyjna, a kadry doskonale skomponowane. Jest w nich jednak jaka\u015b celowa skaza – czasami dziwna perspektywa, innym razem pokraczna anatomia postaci, jeszcze kiedy indziej zbyt pusty lub niechlujnie uci\u0119ty kadr. Jedna ze scen zobrazowana jest na ok\u0142adce rozdzia\u0142u i w odpowiednim momencie, warto sobie przypomnie\u0107, \u017ce „ju\u017c kiedy\u015b co\u015b takiego widzia\u0142em”. Dziwaczne s\u0105 tak\u017ce superbohaterskie wtr\u0119ty autorstwa ojca Davida i nie maj\u0105ce wiele wsp\u00f3lnego z superbohaterstwem, jakie znamy.<\/p>\n To wszystko sprawia, \u017ce Boring i jego towarzysze s\u0105 jeszcze bardziej odklejeni od rzeczywisto\u015bci, a czytelnik czuje si\u0119 z nimi jeszcze mniej komfortowo. I chyba na tym w\u0142a\u015bnie zale\u017ca\u0142o Clowesowi i na tym najbardziej wygrywa jego album: to opowie\u015b\u0107 o niedopasowaniu i niezr\u0119czno\u015bci, budz\u0105ca w czytelniku dok\u0142adnie te uczucia. Opowie\u015b\u0107 niemal\u017ce pornograficzna, bo przekraczaj\u0105ca wszelkie granice intymno\u015bci swoich bohater\u00f3w (na jednym z kadr\u00f3w widzimy, jak David siedzi na kiblu, na innym oddaje mocz, na jeszcze innym jego kochanka ociera z ud nasienie – nie ma to absolutnie \u017cadnego uzasadnienia fabularnego, ale w jaki\u015b paradoksalny spos\u00f3b zbli\u017ca nas do postaci), ale jednocze\u015bnie ch\u0142odna, przeintelektualizowana i skalkulowana. Opowie\u015b\u0107, w kt\u00f3rej \u0142atwo si\u0119 odnale\u017a\u0107, mimo i\u017c lekturze nieustannie towarzyszy \u015bwiadomo\u015b\u0107 jej dziwno\u015bci.<\/p>\n A w tle si\u0119 dzieje apokalipsa tak w og\u00f3le.<\/p><\/div>\n Drug\u0105 (t\u0105 gorsz\u0105) z polecanych przeze mnie lektur jest niemal 500-stronicowa ceg\u0142a Scotta McClouda zatytu\u0142owana „Stw\u00f3rca”<\/a> (angielski tytu\u0142 „The Sculptor” jest o wiele trafniejszy, cho\u0107 rozumiem, \u017ce proste prze\u0142o\u017cenie go na „rze\u017abiarz” by\u0142oby dla komiksu krzywdz\u0105ce). Autora mo\u017cecie kojarzy\u0107 ze „Zrozumie\u0107 komiks” – absolutnie kanonicznej komiksowej opowie\u015bci o poetyce komiksu. I jest to bardzo dobre skojarzenie, bo pomaga mi od razu wskaza\u0107, co mi si\u0119 najbardziej w „Stw\u00f3rcy” nie podoba\u0142o – to \u015bwietny komiks obyczajowy, kt\u00f3ry bardzo stara si\u0119 by\u0107 dowodem na to, \u017ce komiks ma nie tylko swoj\u0105 poetyk\u0119, ale i arcydzie\u0142a. A „Stw\u00f3rca”, mimo i\u017c bardzo chce, arcydzie\u0142em nie jest.<\/p>\n Tytu\u0142owym bohaterem jest David Smith, cz\u0142owiek o idealnie przeci\u0119tnym nazwisku, ale bardzo wielkich ambicjach; niespe\u0142niony artysta-rze\u017abiarz, kt\u00f3rego poznajemy, gdy jest na dnie, a kt\u00f3rego najwi\u0119kszym marzeniem (ba, \u017cyciowym zobowi\u0105zaniem) jest znale\u017a\u0107 si\u0119 na szczycie i sprawi\u0107, by nigdy o nim nie zapomniano. W realizacji tego marzenia pomaga mu \u015amier\u0107 – i pisz\u0105c to s\u0142owo od wielkiej litery nie wyra\u017cam swojego szacunku dla wygasania, mam na my\u015bli tak\u0105 w\u0142a\u015bnie Pratchettow\u0105 \u015bmier\u0107, co to si\u0119 przechadza pomi\u0119dzy lud\u017ami i gaw\u0119dzi z bohaterami opowie\u015bci. Problem w tym, \u017ce David zawieraj\u0105c uk\u0142ad ze \u015amierci\u0105 nie spodziewa si\u0119 czekaj\u0105cej tu\u017c, tu\u017c za rogiem, Prawdziwej Mi\u0142o\u015bci Swojego \u017bycia ™.<\/p>\n Kadrowanie na proposie<\/p><\/div>\n Jedno trzeba McCloudowi przyzna\u0107. Potrafi snu\u0107 wci\u0105gaj\u0105c\u0105 opowie\u015b\u0107. I to wci\u0105gaj\u0105c\u0105 na poziomie „Cienia wiatru”, „Millenium” czy Sapkowskiego, w kt\u00f3r\u0105, jak ju\u017c si\u0119 wci\u0105gniecie, to sko\u0144czycie oboj\u0119tne, kt\u00f3ra godzina b\u0119dzie. „Stw\u00f3rc\u0119” czyta si\u0119 z zapartym tchem (do lektury „Davida Boringa”, jak zreszt\u0105 sugeruje tytu\u0142, trzeba si\u0119 zmusza\u0107), z jego bohaterami \u0142atwo si\u0119 uto\u017csamia\u0107 (a w Meg to i \u0142atwo zauroczy\u0107), a zako\u0144czenie jest tak dramatyczne, jak by\u0107 powinno – \u0142\u0105cznie z typowo hollywoodzkim skalowaniem napi\u0119cia, prowadz\u0105cym do wielkiego odkrycia, pe\u0142nego och\u00f3w i ach\u00f3w, a poprzedzonego kr\u00f3ciutk\u0105 chwila intymnej ciszy. Tempo lektury (500 stron zrobicie w jakie\u015b dwa wieczory) „Stw\u00f3rca” zawdzi\u0119cza zreszt\u0105 nie tylko wci\u0105gaj\u0105cej historii i przekonuj\u0105cym postaciom, ale te\u017c rzemie\u015blniczej bieg\u0142o\u015bci McClouda. Jak przysta\u0142o na dzie\u0142o wybitnego teoretyka komiksu, w „Stw\u00f3rcy” kadry nast\u0119puj\u0105 po sobie w idealnym rytmie, a struktura ca\u0142ego albumu jest tak dobrze zaplanowana, \u017ce prawie wida\u0107 wyzieraj\u0105cy spod niej schemat z zaznaczonymi punktami kulminacyjnymi, zwrotami akcji, dramatycznymi pu\u0142apkami i chwilami wytchnienia.<\/p>\n M\u00f3j problem ze „Stw\u00f3rc\u0105” polega jednak na tym, \u017ce pomimo wyszukanej struktury i wielkich ambicji jest to komiks prosty, a by\u0107 mo\u017ce nawet prostacki. Jedn\u0105 z najciekawszych my\u015bli McClouda wy\u0142o\u017conych w „Zrozumie\u0107 komiks” by\u0142a dla mnie ta, m\u00f3wi\u0105ca, i\u017c najwa\u017cniejsze w komiksie jest to, czego w nim nie ma, a co dzieje si\u0119 pomi\u0119dzy kadrami (bo komiks to sztuka sekwencyjna, w kt\u00f3rej ta sekwencja nie jest p\u0142ynna jak w filmie i musi j\u0105 sobie „up\u0142ynni\u0107” sam czytelnik). Tymczasem rysuj\u0105c „Stw\u00f3rc\u0119” McCloud zdaje si\u0119 zapomina\u0107, jak wa\u017cny jest odbiorca i niczego nie pozostawia jego domys\u0142om.<\/p>\n Je\u017celi „Stw\u00f3rca” jest wi\u0119c opowie\u015bci\u0105 o arty\u015bcie i jego sztuce, to w „Stw\u00f3rcy” si\u0119 o arty\u015bcie i jego sztuce gl\u0119dzi wci\u0105\u017c i wci\u0105\u017c, czasem m\u00f3wi\u0105c co\u015b ciekawego, lecz cz\u0119\u015bciej brn\u0105c w oczywisto\u015bci i bana\u0142y. Je\u017celi „Stw\u00f3rca” jest histori\u0105 o przemijalno\u015bci \u017cycia, to w „Stw\u00f3rcy” wci\u0105\u017c si\u0119 t\u0119 przemijalno\u015b\u0107 wa\u0142kuje (umow\u0119 pomi\u0119dzy Davidem a \u015amierci\u0105 przypomina si\u0119 w: 1) nast\u0119puj\u0105cych co jaki\u015b czas rozmowach ze \u015amierci\u0105; 2) monologach Davida; 3) kartkach z kalendarza pojawiaj\u0105cych si\u0119 co kilka stron; 4) dialogach z Meg; i oczywi\u015bcie 5) na robi\u0105cym spore wra\u017cenie, ca\u0142ostronicowym panelu ze strony 330, wykorzystanym tak\u017ce na ostatniej stronie ok\u0142adki [a ja go wklejam poni\u017cej]). Je\u017celi „Stw\u00f3rca” jest wspania\u0142ym love story, to w „Stw\u00f3rcy” wci\u0105\u017c si\u0119 o wspania\u0142o\u015b\u0107 tego love story podkre\u015bla – bohaterowie nie tyle zakochuj\u0105 si\u0119 w sobie, co podejmuj\u0105 spektakularne decyzje o zakochaniu, a nast\u0119pnie oznajmiaj\u0105 sw\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiatu (dos\u0142ownie, na szczycie wie\u017cowca z nara\u017ceniem \u017cycia) i z entuzjazmem godnym 18-latka przed pierwsz\u0105 masturbacj\u0105, zaczynaj\u0105 o t\u0119 mi\u0142o\u015b\u0107 walczy\u0107 (ha\u0142a\u015bliwie, efektownie i mocno na wyrost).<\/p>\n Gdybym mia\u0142 por\u00f3wna\u0107 „Stw\u00f3rc\u0119” do jakiego\u015b innego dzie\u0142a, to by\u0142by to zesz\u0142oroczny triumfator Oscar\u00f3w: „Birdman” wyre\u017cyserowany przez Alejandro <\/a>I\u00f1\u00e1rritu<\/a>. McCloud ma identyczn\u0105 co I\u00f1\u00e1rritu, irytuj\u0105c\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do przegadania ka\u017cdej my\u015bli, ka\u017cdego pomys\u0142u. Nie wystarczy mu zasugerowanie czego\u015b, bo (tak mi si\u0119 wydaje) nie wierzy w intelekt swojego odbiorcy. On wszystko musi wy\u0142o\u017cy\u0107 wprost, a nast\u0119pnie podkre\u015bli\u0107 znacz\u0105c\u0105 scen\u0105, \u017ceby wbi\u0107 t\u0119pym czytelnikom do g\u0142\u00f3w, co tu si\u0119 tak w\u0142a\u015bciwie zadzia\u0142o.<\/p>\n Nie zrozumcie mnie jednak \u017ale – tak jak uwielbiam „Birdmana” (ca\u0142kowicie zas\u0142u\u017cony Oscar), tak uwielbiam „Stw\u00f3rc\u0119”. Czyta\u0142em z wypiekami na twarzy. Gdy trzeba by\u0142o \u0142z\u0119 uroni\u0142em, w Meg si\u0119 zakocha\u0142em, z Davidem si\u0119 uto\u017csamia\u0142em, sztuk\u0119 jego prze\u017cywa\u0142em, nad \u015bmierci\u0105 rozmy\u015bla\u0142em, w finale odpowiednio si\u0119 wznieci\u0142em, a po lekturze przele\u017ca\u0142em wygaszony ze 30 minut i kontemplowa\u0142em \u017cycie i cele. Troch\u0119 po prostu \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce komiks, w kt\u00f3rym si\u0119 bezwarunkowo zakocha\u0142em nie odwzajemni\u0142 tego uczucia i do ko\u0144ca pozosta\u0142 nieufny. Zw\u0142aszcza, \u017ce czytany r\u00f3wnolegle „David Boring” by\u0107 mo\u017ce wcale si\u0119 we mnie nie zakocha\u0142 (ba, by\u0107 mo\u017ce nawet mn\u0105 gardzi\u0142), ale przynajmniej postawi\u0142 przede mn\u0105 wyzwanie intelektualne, kt\u00f3re sprawi\u0142o, \u017ce poczu\u0142em si\u0119 m\u0105drzejszy (i \u017ca\u0142o\u015bniejszy jednocze\u015bnie, ale to typowe dla moich zakocha\u0144).<\/p>\n<\/a><\/a><\/a>